Diệt kiến bệnh viện: kiến Pharaoh trong khoa, hộp kỹ thuật, bếp

Diệt kiến bệnh viện bắt đầu từ đâu?

Bắt đầu từ sổ báo kiến của các khoa, đánh dấu lên sơ đồ tầng. Các điểm báo kiến thường nằm dọc một hộp kỹ thuật, một trục ống nước, ống khí y tế. Từ đó lần tới tổ, rồi làm cả trục, cả tầng trên dưới một lúc.

Làm từng phòng bị báo là cách làm kiến lan nhanh nhất.

Một tòa nhà bệnh viện 8–10 tầng thường có vài hộp kỹ thuật chạy suốt chiều cao. Kiến Pharaoh trong một hộp là đủ cho hai ba khoa cùng báo kiến trong một tuần.

Người đầu mối nên là khoa kiểm soát nhiễm khuẩn hoặc phòng hành chính quản trị, nơi giữ sổ báo kiến của mọi khoa.

Vì sao kiến Pharaoh là loài đáng lo nhất trong bệnh viện?

Kiến Pharaoh thợ chỉ khoảng 2 mm, vàng nhạt, chui được vào khe rất nhỏ, kể cả bao băng gạc, ống dây truyền. Chúng tìm nước, đường, dịch cơ thể, đi từ chỗ bẩn như thùng rác y tế tới chỗ sạch như vật tư vô khuẩn. Tổ có nhiều chúa, bị xịt là tách thành nhiều tổ.

• Cỡ rất nhỏ: vào được bao vật tư đã mở, khe tủ thuốc.
• Đi từ bẩn sang sạch: thùng rác y tế rồi tới khay dụng cụ.
• Tổ nhiều chúa: xịt làm tổ tách, lan sang khoa khác.
• Ưa ấm ẩm: hộp kỹ thuật, khoang máy, gần ống nước nóng.

Kiến Pharaoh làm tổ ở chỗ ấm 27–30 °C, ẩm, trong hốc tường. Bệnh viện có nhiều ống nước nóng, máy móc tỏa nhiệt, điều hoà chạy liên tục nên có rất nhiều chỗ như vậy.

Vì lý do đó, nhiều bệnh viện xếp kiến vào nhóm côn trùng cần kiểm soát theo kế hoạch của khoa kiểm soát nhiễm khuẩn, không chỉ xử lý khi có người báo.

Vì sao không xịt kiến trong khoa?

Vì xịt làm tổ kiến Pharaoh tách thành nhiều tổ nhỏ, mỗi tổ dọn theo đường ống sang một khoa khác. Xịt còn để mùi thuốc trong phòng bệnh, ảnh hưởng người bệnh hô hấp, trẻ sơ sinh. Bả gel trong khe không mùi, không bay hơi, làm được ngay khi khoa đang có người bệnh.

Điều dưỡng, hộ lý nên được dặn: thấy kiến thì lau sạch chỗ người bệnh, cất đồ ăn, ghi vào sổ, báo đầu mối; không mang bình xịt từ nhà vào khoa.

Phòng bệnh, đầu giường, dây truyền có kiến làm gì?

Lau sạch kiến khỏi người bệnh, dây truyền, chai dịch; thay vật tư nếu kiến đã vào bao đã mở. Cất đồ ăn của thân nhân vào hộp kín, dọn ly sữa, nước ngọt. Kỹ thuật viên chấm bả ở mép ổ điện đầu giường, khe hộp kỹ thuật, chân tường xa giường bệnh.

1. Tại chỗ: lau kiến, thay vật tư bị kiến vào.
2. Đồ ăn thân nhân: hộp kín, không để trên tủ đầu giường qua đêm.
3. Ghi sổ: giường, giờ, chỗ thấy kiến.
4. Bả: mép ổ điện, khe hộp kỹ thuật, không trên giường, tủ đầu giường.
5. Trục ống: báo đầu mối để làm cả trục.

Thân nhân mang cháo, sữa, trái cây vào nuôi bệnh là nguồn mồi lớn nhất ở khoa nội trú. Một tờ hướng dẫn nhỏ ở đầu giường, kèm hộp nhựa kín phát cho mỗi giường, giúp nhiều.

Người bệnh nằm lâu, có vết thương hở, vết loét là người dễ bị kiến bò tới; điều dưỡng kiểm giường những người này kỹ hơn khi khoa có kiến.

Hộp kỹ thuật, trục ống, ống khí y tế làm thế nào?

Mở cửa thăm hộp kỹ thuật ở mỗi tầng có kiến, soi dọc ống nước, ống khí y tế, máng cáp; chấm bả gel thành nhiều điểm nhỏ dọc trục. Làm cả trục từ tầng thấp nhất tới tầng cao nhất có kiến trong cùng đợt. Phối hợp phòng vật tư thiết bị để mở hộp, không chạm van khí.

Kiến Pharaoh cần nhiều điểm bả nhỏ thay vì vài điểm lớn, vì tổ nhiều chúa phân tán dọc trục. Mỗi tầng có khi cần 10–20 điểm bả trong hộp kỹ thuật.

Sau khi kiến đã thưa, bịt khe quanh ống xuyên sàn ở mỗi phòng là cách chặn lâu dài, nên đưa vào kế hoạch sửa chữa của bệnh viện.

Phòng mổ, hồi sức, khoa sơ sinh làm sao cho an toàn?

Không đặt bả, không phun trong phòng mổ, buồng hồi sức, phòng sơ sinh. Kiến ở đây được xử lý từ bên ngoài: hộp kỹ thuật, hành lang đệm, phòng phụ trợ, trục ống đi vào. Mọi việc thống nhất trước với khoa kiểm soát nhiễm khuẩn và trưởng khoa, có ghi vào kế hoạch.

Kho vật tư vô khuẩn có kiến là chuyện nghiêm trọng: vật tư đã mở bao cần loại bỏ. Kiểm bao vật tư trước khi dùng khi khoa đang có kiến.

Kỹ thuật viên vào khu sạch phải theo quy định trang phục của khoa; thường chỉ làm hành lang đệm, không vào phòng mổ.

Phối hợp với khoa kiểm soát nhiễm khuẩn thế nào?

Khoa kiểm soát nhiễm khuẩn là đầu mối: duyệt danh sách chế phẩm, khu được và không được đặt bả, lịch làm, giữ sổ báo kiến của các khoa. Kỹ thuật viên gửi sơ đồ, phiếu từng lượt, báo cáo tháng cho khoa này; khoa phản hồi những chỗ cần làm thêm.

• Danh sách chế phẩm: có phiếu an toàn, số đăng ký Bộ Y tế.
• Bản đồ khu: khu cấm đặt bả, khu chỉ hộp kín, khu gel.
• Lịch: làm theo trục, giờ vắng của từng khoa.
• Sổ báo kiến: các khoa ghi, khoa nhiễm khuẩn tổng hợp.
• Báo cáo tháng: số điểm báo, xu hướng theo khoa.

Chế phẩm dùng trong bệnh viện được phép lưu hành theo Nghị định 91/2016/NĐ-CP, có số đăng ký; phiếu an toàn để ở khoa nhiễm khuẩn để tra khi cần.

Bếp dinh dưỡng, căng tin bệnh viện làm gì?

Bếp dinh dưỡng nấu cháo, sữa, suất ăn bệnh lý; căng tin phục vụ thân nhân, nhân viên. Làm như bếp nhà hàng: dọn mồi cuối ca, cạo mỡ rãnh, kho kín, chấm bả trong khe xa mặt sơ chế. Xe chở suất ăn lên khoa là đường kiến đi theo, cần lau bánh xe, khay.

Xe suất ăn đi từ bếp lên mọi khoa mỗi ngày ba lần. Nếu xe có kiến trong khay, xe chở kiến lên khoa; lau xe là việc nhỏ nhưng chặn được một đường lan.

Thùng rác y tế, phòng thay băng cần chú ý gì?

Thùng rác y tế có băng gạc dính dịch, đồ ăn thừa của người bệnh, là nơi kiến Pharaoh tìm tới rồi đi sang vật tư sạch. Thùng phải có nắp đạp chân, thay túi đúng giờ, rửa thùng định kỳ. Phòng thay băng có vật tư đã mở, dịch vết thương, cần kiểm khe tủ vật tư.

• Thùng rác y tế: nắp kín, thay túi đúng giờ.
• Khu tập kết rác: sàn khô, bả hộp kín ở chân tường.
• Phòng thay băng: vật tư đã mở dùng trong ngày.
• Tủ vật tư: kiểm khe, chân tủ, bả bên ngoài tủ.

Khu tập kết rác y tế chung của bệnh viện thường ở tầng trệt, gần bãi cỏ; kiến từ bãi vào rác rồi đi theo xe gom lên các tầng.

Phòng khám tư, nha khoa, phòng xét nghiệm làm khác thế nào?

Phòng khám tư, nha khoa nhỏ hơn bệnh viện nhiều, thường trong nhà phố hoặc tầng trệt toà nhà. Kiến đi từ sân, bếp nhân viên, hộp kỹ thuật toà nhà. Làm cả phòng khám trong một buổi tối, bả trong khe, phun ngưỡng cửa ngoài nếu cần; phòng thủ thuật, phòng xét nghiệm không đặt bả.

Máy nước nóng lạnh ở sảnh chờ có khay hứng nước, ly giấy rơi, đường gói cà phê. Lau khay mỗi ngày, có thùng rác nắp đậy cạnh máy.

Khuôn viên, bãi cỏ, bồn cây bệnh viện làm gì?

Khuôn viên có bãi cỏ, bồn cây, ghế đá cho thân nhân ngồi ăn, là nơi kiến lửa làm ụ, kiến đầu to đùn cát. Rắc bả hạt quanh ụ, dọc kẽ gạch có cát đùn; phun tồn lưu dải chân tường giáp toà nhà. Cắt cỏ thấp, dọn rác đồ ăn quanh ghế đá mỗi ngày.

• Ghế đá, khu thân nhân ngồi: dọn rác đồ ăn mỗi ngày.
• Bãi cỏ: tìm ụ kiến lửa mỗi lượt.
• Chân tường giáp toà nhà: dải tồn lưu thấp.
• Cây chạm cửa sổ khoa: cắt tỉa.

Thân nhân ngồi bệt trên bãi cỏ chờ người bệnh, trẻ con chơi quanh, dễ bị kiến lửa đốt. Cắm biển nhỏ cạnh ụ đang xử lý để mọi người tránh.

Thân nhân, người nuôi bệnh cần được dặn gì?

Thân nhân là người mang mồi vào khoa nhiều nhất: cháo, sữa, trái cây, bánh, nước ngọt, để trên tủ đầu giường, dưới gầm giường, trong túi ni lông treo đầu giường. Họ cũng hay mua bình xịt côn trùng ở căng tin về xịt khi thấy kiến. Vài lời dặn khi nhập viện tránh được phần lớn chuyện này.

• Đồ ăn: để trong hộp nhựa nắp kín, không treo túi ni lông đầu giường.
• Đồ ăn thừa: bỏ vào thùng có nắp ngay sau bữa, không để qua đêm.
• Ly sữa, nước ngọt: rửa ngay, không để trên tủ đầu giường.
• Thấy kiến: báo điều dưỡng, không tự xịt thuốc trong phòng.

Một tờ hướng dẫn hai mặt phát lúc nhập viện, hoặc dán ở đầu mỗi giường, là cách rẻ nhất. Nhiều khoa nội trú thấy số lần báo kiến giảm rõ chỉ sau khi phát hộp nhựa kín cho thân nhân.

Căng tin bệnh viện bán bình xịt côn trùng thì nên cân nhắc không bày ở quầy trong thời gian đang làm kiến, vì một lần xịt trong phòng bệnh đủ làm tổ trong trục ống tách ra.

Nhà thuốc, kho dược, phòng điều dưỡng có kiến xử lý ra sao?

Kho dược, nhà thuốc có siro, thuốc bột có đường, dịch truyền glucose; phòng điều dưỡng có pantry nhỏ với đường, sữa, bánh của nhân viên trực đêm. Kiến Pharaoh tìm tới những chỗ này rất nhanh. Cất kín, kiểm bao thuốc đã mở, chấm bả trong khe ngoài tủ thuốc.

Chai siro đã mở là mồi kiến mạnh nhất trong nhà thuốc. Lau cổ chai sau mỗi lần rót, đậy nắp ngay, là việc dược sĩ làm được trong vài giây.

Pantry của điều dưỡng trực đêm thường bị quên trong các đợt làm vì nằm sâu trong khoa; đó lại là chỗ kiến có mồi suốt đêm khi khoa vắng.

Bệnh viện đang sửa chữa, xây thêm toà có kiến nhiều hơn vì sao?

Đục tường, thay ống, tháo trần làm tổ kiến Pharaoh trong tường bị phá; kiến chúa và thợ dọn theo đường ống sang khoa đang hoạt động bên cạnh. Công nhân ăn uống tại công trường để lại vụn đồ ăn. Nên đặt bả ở các khoa sát khu sửa trước khi đục 5–7 ngày.

• Trước khi sửa: đặt bả ở khoa sát khu sửa, hộp kỹ thuật trục đó.
• Trong lúc sửa: ngăn khu sửa bằng vách kín, dọn rác đồ ăn mỗi ngày.
• Sau khi sửa: bịt khe quanh ống mới, ổ điện mới.
• Trước khi đưa vào dùng: lượt kiểm, thêm bả chỗ còn kiến.

Toà mới bàn giao thường có sẵn khe hở quanh ống, ổ điện chưa bịt kín. Kiểm và bịt trước ngày nhận người bệnh giúp kiến từ toà cũ không có đường sang.

Làm theo trục, theo giờ vắng của từng khoa thế nào?

Hộp kỹ thuật, hành lang, kho làm ban đêm hoặc sáng sớm. Phòng bệnh làm trong giờ ít thủ thuật, có điều dưỡng đi cùng, mỗi phòng 10–15 phút. Cả trục làm xong trong 2–3 ngày; khoa đặc biệt như cấp cứu, hồi sức theo lịch riêng của khoa.

1. Đêm 1: hộp kỹ thuật cả trục, hành lang.
2. Ngày 1–2: phòng bệnh, phòng điều dưỡng, pantry khoa.
3. Ngày 2–3: kho, phòng phụ trợ, bếp, căng tin.
4. Ngày 7–10: lượt kiểm, vào phòng còn thiếu.
5. Hằng tháng: lượt định kỳ theo sổ báo kiến.

Kỹ thuật viên đi thang hàng, không mang bình phun qua sảnh, mặc đồng phục gọn. Người bệnh, thân nhân gần như không biết có người làm kiến trên tầng.

Ba tháng đầu ở bệnh viện diễn ra thế nào?

Tháng đầu làm các trục có kiến, lập sơ đồ điểm bả, sổ báo kiến bắt đầu giảm sau tuần hai. Tháng hai làm định kỳ, tìm tổ ở những khoa còn báo. Tháng ba số lần báo kiến mỗi tuần về mức thấp, báo cáo xu hướng đủ số liệu cho khoa nhiễm khuẩn.

Kiến Pharaoh cần thời gian hơn kiến hôi vì tổ phân tán; đừng đánh giá kết quả trước ngày thứ mười.

Biết bệnh viện đã kiểm soát được kiến bằng cách nào?

Nhìn sổ báo kiến tổng hợp của khoa nhiễm khuẩn: số lần báo mỗi tuần, số khoa có báo. Hai con số này giảm đều qua 2–3 tháng rồi giữ ở mức thấp là đạt. Lượt kiểm hộp kỹ thuật không còn hàng kiến dọc ống là dấu tổ trong trục đã hết.

• Sổ báo: số lần, số khoa mỗi tuần.
• Hộp kỹ thuật: soi ở lượt kiểm.
• Kho vật tư: không có bao bị kiến vào.
• Khuôn viên: số ụ kiến lửa mỗi lượt.

Muốn biết thuê người làm cho bệnh viện, phòng khám tốn bao nhiêu, xem bảng giá diệt kiến bệnh viện.

Khi nào bệnh viện nên gọi người làm?

Gần như mọi bệnh viện cần đơn vị bên ngoài theo kế hoạch của khoa kiểm soát nhiễm khuẩn. Phòng khám nhỏ nên gọi khi kiến có ở nhiều phòng, khi thấy kiến gần vật tư, khi đã có người xịt mà kiến lan rộng, hoặc khi sắp có đoàn kiểm tra chất lượng bệnh viện.

• Kiến gần vật tư, dịch truyền: cần làm ngay.
• Nhiều khoa cùng báo: tổ trong trục ống.
• Đã xịt mà lan rộng: tổ đã tách.
• Kiểm tra chất lượng: cần hồ sơ.

Cách làm của dịch vụ giống thứ tự trên trang này, kèm lượt kiểm ngày 7–10, lượt định kỳ và báo cáo tháng; xem ở dịch vụ diệt kiến. Bệnh viện có cả muỗi, gián, chuột thì xem cách làm chung ở trang diệt côn trùng bệnh viện.