Thằn lằn kêu trong nhà là điềm gì?

Đang ăn cơm tối, trên trần vang lên mấy tiếng "tắc tắc tắc". Người lớn trong nhà dừng đũa: "thằn lằn kêu, chắc có khách". Nhiều gia đình Việt vẫn giữ những câu nói kiểu này, có nhà còn ghi nhớ thằn lằn kêu giờ nào, hướng nào để đoán chuyện.

Bài này kể lại các tục lệ quanh tiếng thằn lằn kêu như một phần văn hoá, rồi nói về chuyện thật: thằn lằn kêu để làm gì, vì sao có nhà nhiều thằn lằn kêu hơn, và có cần làm gì khi thấy thằn lằn nhiều.

Thằn lằn kêu là điềm gì theo tục lệ?

Mỗi vùng có cách đoán riêng. Phổ biến nhất là thằn lằn kêu lúc ăn cơm hay ra khỏi nhà thì có khách, có tin; kêu nhiều tiếng liên tục được xem là chuyện vui, kêu một tiếng là nên cẩn thận; thằn lằn rơi trúng người cũng được gán ý nghĩa theo chỗ rơi. Đây là tục lệ truyền miệng.

Những cách đoán này không có nghiên cứu nào chứng minh, và cùng một tiếng kêu, nơi này đoán vui, nơi khác đoán xui. Coi đó là nét văn hoá, chuyện vui trong bữa cơm thì được; không nên lo lắng, hay quyết định việc lớn vì tiếng thằn lằn.

Vì sao thằn lằn thật sự kêu?

Thằn lằn nhà, thạch sùng, con dài khoảng 8–12 cm kể cả đuôi, là số ít loài bò sát phát ra tiếng kêu rõ. Chúng kêu để báo lãnh thổ với con đực khác, để gọi con cái trong mùa sinh sản, và kêu ngắn, gắt khi bị đe doạ hay đánh nhau. Tiếng "tắc tắc" thường là chuỗi 4–10 tiếng liền nhau.

Vì là động vật biến nhiệt, thằn lằn hoạt động mạnh khi trời ấm. Mùa nóng ẩm ở TP.HCM, đặc biệt đầu mùa mưa, là lúc nhiều côn trùng bay, thằn lằn ăn nhiều, sinh sản nhiều, nên nghe kêu nhiều hơn. Giờ kêu nhiều nhất là từ khoảng 6 giờ chiều tới 10 giờ đêm. Mùa sinh sản, mỗi con cái đẻ 2 trứng một lần, dán vào khe tường, sau khung tranh.

Thằn lằn kêu nhiều trong nhà có sao không?

Không nguy hiểm. Thằn lằn không cắn người, không phá đồ, còn ăn bớt muỗi, kiến cánh, bướm đêm. Phiền chủ yếu là phân thằn lằn trên kệ, bàn, và việc rơi xuống đồ ăn. Nhiều thằn lằn kêu là dấu nhà có nhiều côn trùng bay quanh đèn, nên giảm côn trùng là giảm thằn lằn.

Phân thằn lằn có thể mang vi khuẩn như phân của nhiều loài bò sát khác, nên lau sạch chỗ thằn lằn hay đậu trên kệ bếp, rửa tay sau khi lau, và đậy đồ ăn. Bài thằn lằn nhiều trong nhà là dấu hiệu tốt hay xấu bàn kỹ hơn chuyện có nên để thằn lằn trong nhà.

Muốn bớt thằn lằn kêu thì làm gì?

Bớt đèn sáng trắng ban đêm ở hiên, cửa sổ, đổi sang đèn vàng ấm; lắp lưới cửa sổ; giảm muỗi, ruồi, kiến trong nhà; trám khe trần, khe mái, quanh ống máy lạnh là chỗ thằn lằn trú. Thằn lằn ít mồi, ít chỗ trú sẽ chuyển sang chỗ khác. Chỗ trú quen thuộc của chúng là hộp kỹ thuật, sau trần giả, khe chân tường gần đèn và máng xối ngoài hiên.

• Tắt đèn hiên khi không cần sau 10 giờ tối.
• Dọn đồ sau tủ, khung tranh, rèm ít kéo.
• Không cần thuốc; bẫy dính đặt đúng đường đi bắt được thằn lằn khi cần.

Bài thằn lằn sợ gì nhất trả lời từng mẹo đuổi thằn lằn như vỏ trứng, tỏi, long não.

Thằn lằn rơi vào đồ ăn có sao không?

Thằn lằn nhà không có nọc độc, nên rơi vào đồ ăn không gây "trúng độc" như lời đồn. Rủi ro là vi khuẩn trên da và phân bò sát, như Salmonella. Đồ ăn nguội, nước uống có thằn lằn rơi vào thì bỏ phần đó; nồi canh đang sôi thì vớt ra, rủi ro thấp hơn nhiều.

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) khuyến cáo rửa tay sau khi chạm vào bò sát và giữ chúng xa khu chế biến thức ăn. Với thằn lằn nhà, điều đó có nghĩa là:

• đậy lồng bàn đồ ăn, nhất là bữa tối khi bật đèn;
• không treo đèn sáng ngay trên bàn ăn ngoài hiên;
• lau phân thằn lằn trên kệ chén, nóc tủ lạnh, quạt;
• rửa lại chén bát úp trên kệ hở trước khi dùng.

Thằn lằn và tắc kè kêu khác nhau thế nào?

Thằn lằn nhà kêu "tắc tắc tắc" nhỏ, nhanh, thành chuỗi ngắn. Tắc kè to hơn nhiều, dài 25–35 cm, kêu "tắc kè" rất to, nghe rõ cả nhà, thường vài tiếng cách quãng vào ban đêm. Tắc kè hay sống ở nhà có vườn, mái ngói, cây lớn, ít gặp trong căn hộ giữa phố.

Tắc kè cũng ăn côn trùng, cả gián, dế, và ít khi vào sâu trong nhà. Gặp tắc kè trong nhà thì mở cửa, lùa nhẹ ra ngoài, đừng bắt bằng tay. Bài thằn lằn và tắc kè trong nhà khác nhau thế nào có ảnh so sánh.

Thằn lằn đẻ trứng ở đâu trong nhà?

Thằn lằn nhà đẻ mỗi lần 2 trứng vỏ cứng, màu trắng, cỡ hạt đậu, dán vào khe kín, ấm: khe sau khung tranh, sau tủ, hộp điện, khe cửa sổ, góc trần, trong thùng đồ ít mở. Trứng nở sau vài tuần tới hơn một tháng tuỳ nhiệt độ. Nhiều cặp trứng ở cùng một khe là chỗ nhiều con dùng chung.

Khi dọn nhà, thấy trứng thằn lằn thì:

• đeo găng, gỡ trứng cho vào túi kín, bỏ ra ngoài;
• lau khe bằng khăn ẩm, rửa tay sau đó;
• trám khe nếu đó là khe hở trên tường, trần;
• dọn những chỗ ít động như sau khung tranh, thùng đồ cũ.

Thằn lằn con mới nở dài chỉ 3–4 cm, rất nhanh nhẹn. Thấy nhiều thằn lằn con trong nhà là dấu có trứng nở trong các khe quanh đó.

Tiếng tắc tắc trên trần ban đêm có chắc là thằn lằn?

Thường là vậy, nhưng không phải tiếng nào trên trần cũng là thằn lằn. Tiếng "tắc tắc" thành chuỗi ngắn là thằn lằn. Tiếng chạy lộp cộp, cào gãi, kéo lê là chuột. Tiếng đập cánh, kêu chí chí ở mái là dơi, chim. Phân biệt đúng giúp biết có cần làm gì không.

Bài tiếng động trên trần ban đêm là chuột hay thứ khác có thêm cách nghe và kiểm.

Cùng nhóm mẹo dân gian, anh chị có thể đọc thêm nhện sợ gì và vì sao rết hay bò vào nhà tắm.

Khi nào nên gọi người làm?

Với nhà ở, thằn lằn thường không cần gọi người. Nên gọi khi nhà máy thực phẩm, kho, khu sản xuất có thằn lằn vào khu sạch, hoặc khi nhà có nhiều côn trùng bay là mồi kéo thằn lằn tới. Kỹ thuật viên khảo sát không thu phí, tìm nguồn côn trùng và đường thằn lằn đi.

Ở nhà máy, kho, đội kỹ thuật của Khử Trùng Toàn Cầu dán băng keo dài 1 m dọc cạnh tường ở đường thằn lằn đi, làm kèm hợp đồng định kỳ hoặc IPM. Xem trang dịch vụ diệt thằn lằn; đặc điểm các loài ở mục thằn lằn.