Vì sao mối cánh bay vào nhà, làm gì ngay trong đêm?

Vì sao mối cánh bay vào nhà?

Có ba lý do đi cùng nhau. Nhà mình có nguồn sáng mạnh nhất trong tầm bay của đàn, quanh nhà có một tổ mối đủ lớn để thả lứa có cánh, và đó là buổi tối sau trận mưa lớn, lúc đàn rời tổ đi giao hoan. Thiếu một trong ba thì gần như không có con nào vào.

Đèn là lý do trực tiếp. Mối cánh rời tổ lúc chập tối, bay yếu và định hướng theo ánh sáng, nên đèn hiên, đèn cổng hay ô kính sáng trưng là nơi cả đàn đổ về. Nhà bên tắt đèn sớm thì gần như không có con nào.

Tổ gần nhà là lý do có đàn để bay. Đàn bay ra từ tổ trưởng thành trong đất quanh khu, thường không phải từ trong nhà mình; tổ ở vườn bên hay gốc cây vỉa hè đều tính. Cánh dồn ở một khe trong nhà lại là chuyện khác, phần cuối bài nói rõ.

Mùa giao hoan là lý do đợt bay rơi đúng tối đó. Mối cánh là con đực, con cái của tổ, bay ra để ghép đôi rồi lập tổ mới, và tổ chỉ thả đàn khi đất đã ngấm mưa, không khí còn ẩm. Vì sao đàn chọn đúng những tối sau mưa, xem mốc ngày từ trận mưa lớn tới đợt mối bay.

Một đợt kéo dài 1–2 giờ, những con không tìm được bạn và chỗ ẩm sẽ chết trước sáng. Gặp hiện tượng mối bay vào nhà, việc trong đêm là giảm số con lọt vào, không phải diệt cả đàn.

Đuổi mối cánh ra khỏi nhà: tắt và dời đèn thế nào?

Tắt mọi đèn ngoài trời ở mặt có đàn bay, chỉ giữ một bóng nhỏ ở phía đối diện hoặc ở sân sau. Trong nhà, tắt đèn các phòng có cửa kính lớn nhìn ra hướng đó và kéo rèm kín. Làm trong khoảng 1–2 giờ đầu tối là đủ, khi đàn thưa thì bật lại.

Về lâu dài, đổi bóng đèn hiên sang ánh sáng vàng và dời đèn ra xa cửa chính. Đèn bắt côn trùng chỉ có ích khi đặt xa cửa để kéo đàn ra ngoài; đặt ngay cạnh cửa thì nó gom mối về đúng chỗ mình muốn tránh.

Đóng cửa và bịt khe nào trước khi trời tối?

Đóng cửa sổ và cửa ra vào ở mặt có đàn trước giờ chập tối, dùng lối cửa phía sau nếu cần đi lại. Mối cánh bò và chui được qua khe dưới cửa, lỗ lưới rách, ô thoáng không lưới hay khe quanh ống máy lạnh, nên kiểm nhanh các chỗ đó trong lúc trời còn sáng.

Lưới chắn muỗi còn nguyên đủ chặn mối cánh. Chỗ rách chỉ cần dán tạm bằng băng keo trong đêm, hôm sau thay miếng mới. Khe dưới cửa thì nhét khăn cuộn hoặc lắp ron chặn cửa, vì mối rơi xuống sàn vẫn bò tiếp về phía có ánh sáng trong nhà.

Đặt chậu nước dưới đèn thế nào cho đúng?

Đặt một chậu rộng miệng ngay dưới bóng đèn còn bật, đổ nước và vài giọt nước rửa chén để phá màng mặt nước. Mối cánh bay vòng quanh đèn, rơi xuống chậu và không bay lên được. Đây là cách diệt mối cánh bay vào nhà rẻ nhất, không để lại hoá chất trong nhà.

Chỉ để một bóng sáng làm mồi cho chậu, các đèn khác tắt hết, nếu không đàn chia ra nhiều chỗ. Sáng hôm sau đổ nước ra rãnh thoát, rửa chậu. Nhà có trẻ nhỏ thì đặt chậu nơi trẻ không với tới.

Có nên xịt thuốc lên đàn mối đang bay không?

Không cần. Phần lớn mối cánh chết trong vài giờ dù không làm gì, vì chúng rời tổ để tìm bạn và chỗ ẩm chứ không kiếm ăn. Xịt thuốc muỗi lên đàn chỉ để lại hoá chất trên sàn, trên bàn ăn, mà không làm giảm số tổ trong đất quanh nhà.

Mối cánh sống được bao lâu tuỳ con có ghép đôi được không. Đa số bị chim, thằn lằn, kiến ăn hoặc khô nước trong đêm. Một số rất ít cặp rụng cánh, chui được vào đất ẩm hay khe gỗ thì thành mối vua, mối chúa của tổ mới; từ đó mối chúa sống nhiều năm và đẻ liên tục, nên tổ bỏ mặc vài năm sẽ lớn hơn nhiều so với lúc mới thấy.

Xịt vào khe tường nơi thấy mối chui ra, hay xịt lên đường mui đất trên tường, còn tệ hơn. Nếu tổ nằm trong nhà, thuốc làm mối rút sâu và bỏ đường cũ, trong khi đường mui đang sống chính là chỗ kỹ thuật viên đặt trạm nhử. Chỗ đó cứ để nguyên, đánh dấu lại và báo cho người khảo sát.

Sáng hôm sau dọn cánh rụng và ghi lại những gì?

Trước khi quét, chụp ảnh và ghi lại chỗ cánh rụng dày nhất. Cánh rải đều quanh đèn và bậu cửa là đàn từ ngoài bay vào. Cánh dồn thành đống ở một khe tường, chân cầu thang hay nẹp sàn thì đàn có thể chui ra từ chính chỗ đó, nghĩa là tổ nằm trong nhà.

Giữ vài con còn nguyên trong túi nhựa kín để phân biệt với kiến cánh; cách so hai đôi cánh và eo bụng có ở bài so cánh và eo bụng để tách mối với kiến. Cách đọc vị trí cánh rụng để khoanh vùng tổ, xem đọc chỗ cánh mối rụng để tìm tổ.

Khi nào đàn mối bay là dấu hiệu cần người khảo sát?

Khi cánh rụng lặp lại ở cùng một chỗ qua nhiều đợt bay, khi cánh dồn ở một điểm trong nhà, khi thấy đường mui bằng đất trên chân tường, hoặc khi gõ khung cửa, nẹp chân tường nghe rỗng. Những dấu này cho thấy tổ đã ở bên trong, tắt đèn hay đóng cửa không còn đủ.

Với mối đất, kỹ thuật viên khảo sát, dò tổ rồi đặt trạm nhử cố định trên đường mui trong 7–14 ngày, số trạm tuỳ mức mối. Sau 14 ngày nghiệm thu, đội phun thuốc truyền dẫn lên mối thợ và rắc bụi thuốc lên đường mui đang sống để chúng mang về tổ, xem diệt mối sau đêm có đàn mối cánh. Nhà năm nào cũng có đàn bay thì đàn cũ suy giảm rồi vẫn có tổ khác trong bán kính 30 m tìm tới, nên cần kiểm lại theo lịch. Kiểm soát mối sau đợt xử lý là hợp đồng riêng tính theo tháng, không nằm trong gói kiểm soát côn trùng định kỳ.

Tuỳ tình huống thực tế và quần thể mối nhiều hay ít, kỹ thuật viên linh động dùng thuốc phù hợp cho từng trường hợp.

Nguồn của đàn có thể không nằm trong ranh đất nhà mình: mối thợ trắng đục 3–4 mm của một tổ mối đất đi kiếm ăn xa tới 100 m, nên tổ ở vườn bên hay gốc cây vỉa hè vẫn đưa được mối vào khung cửa nhà mình.

Đàn bay rộ vào tháng nào trong năm và khu nào chịu áp lực cao hơn, xem lịch mùa mối bay ở TP.HCM theo tháng. Mối đất sống dưới nền và đi lên bằng đường mui ra sao có ở trang mối đất: tổ dưới nền, đắp đường mui.