Côn trùng nhỏ li ti bò trên tường là con gì?

Con nhỏ như hạt bụi, bò chậm trên tường trắng, quẹt tay là nát. Nhiều nhà thấy chúng ở góc bếp, sau tủ quần áo, quanh cửa sổ hay trên tường nhà tắm, rồi lau đi mấy hôm sau lại thấy. Phần lớn những con này không cắn người, nhưng mỗi loài nói lên một chuyện khác nhau trong nhà: ẩm, mốc, gạo có mọt, tổ chim trên mái hay ổ kiến trong tường.

Bài này giúp anh chị nhận mặt con li ti trên tường bằng vài dụng cụ có sẵn, biết loài nào chỉ cần giảm ẩm, loài nào cần tìm ổ, và khi nào nên gọi người làm. Đội kỹ thuật của Khử Trùng Toàn Cầu gặp câu hỏi này hằng tuần khi khảo sát nhà ở, và cách đầu tiên họ làm luôn là bắt mẫu chứ không phun.

Con li ti trên tường thường là những con gì?

Con li ti trên tường nhà ở hay gặp nhất là năm nhóm: kiến ma, kiến nhỏ màu vàng; rệp sách ở chỗ ẩm có mốc; bọ đuôi bật ở chân tường ẩm; mọt gạo, mọt bột bò ra từ tủ bếp; mạt chim bò vào từ tổ chim trên mái. Cỡ thường từ 0,5 mm tới 3 mm.

Mạt bụi nhà sống trong nệm, gối, thảm thì nhỏ khoảng 0,3 mm, mắt thường gần như không thấy, nên con li ti thấy được trên tường thường không phải mạt bụi. Bài mạt bụi nhà và mạt gà phân biệt bằng gì nói rõ hai loại mạt này.

Soi con li ti bằng cách nào khi mắt thường không rõ?

Cách dễ nhất là bắt mẫu bằng băng keo trong: ấn nhẹ băng keo lên chỗ có con, gỡ ra, dán lên tờ giấy trắng. Sau đó soi bằng kính lúp 10 lần hoặc chụp cận cảnh bằng điện thoại, phóng to ảnh. Ghi thêm giờ thấy, chỗ thấy và số con trong khoảng 10 cm vuông.

1. Chuẩn bị băng keo trong khổ 5 cm, giấy trắng, đèn pin, điện thoại.
2. Soi đèn pin xiên sát mặt tường để con nhỏ hiện bóng rõ hơn.
3. Ấn băng keo lên 3–4 chỗ khác nhau, mỗi chỗ một miếng.
4. Dán từng miếng lên giấy trắng, ghi chỗ lấy mẫu bên cạnh.
5. Chụp cận cảnh, bật chế độ macro hoặc phóng to 2–3 lần.
6. So hình với bảng ở trên: có eo, có vòi, có cánh, có sáu hay tám chân.
7. Giữ tờ giấy mẫu để đưa kỹ thuật viên xem nếu cần gọi người làm.

Đếm chân là mẹo phân biệt nhanh nhất. Côn trùng có sáu chân, còn mạt cũng như nhện có tám chân. Con tám chân, đỏ, bò nhanh quanh cửa sổ gần như chắc là mạt chim hoặc mạt nhện đỏ từ cây ngoài ban công, không phải côn trùng.

Chấm nhỏ bò thành hàng trên tường là kiến gì?

Chấm nhỏ màu vàng nâu hoặc nâu đen bò nối đuôi thành hàng trên tường gần như chắc là kiến, thường là kiến ma hoặc kiến vàng nhỏ cỡ 1,5–2 mm. Hàng kiến đi từ khe gạch, ổ điện, chân tủ bếp tới chỗ có đồ ngọt, dầu mỡ, nước. Đi theo hàng sẽ ra lối vào tổ.

• Kiến ma: đầu và ngực sẫm, bụng nhạt gần trong suốt, bò nhanh, hay ở bếp và nhà tắm.
• Kiến vàng nhỏ: cả thân vàng nhạt, bò chậm, hay vào ổ điện, khe tường, có thể có nhiều kiến chúa.
• Kiến hôi: nâu đen, bóp có mùi hôi, đi hàng dài từ ngoài sân vào.

Xịt thuốc lên hàng kiến trên tường chỉ làm hàng tan ra, và với kiến vàng nhỏ còn có thể làm tổ tách thành nhiều tổ con. Bài kiến nhỏ xíu trên bàn bếp là kiến gì có cách nhận từng loài và chọn bả theo loài, còn trang kiến hôi, kiến ma nói về tập tính đi hàng.

Con trắng xám li ti ở tường ẩm là rệp sách?

Con trắng xám, mềm, dài 1–2 mm, bò nhanh trên tường ẩm, trên giấy dán tường, gáy sách cũ, thùng giấy thường là rệp sách. Rệp sách ăn nấm mốc rất nhỏ mọc trên bề mặt ẩm, không cắn người, không hại gỗ. Thấy nhiều rệp sách nghĩa là chỗ đó ẩm và có mốc.

Rệp sách hay bùng lên ở nhà mới sơn, mới trát còn ẩm, nhà sau đợt mưa dài, tủ quần áo áp tường ngoài, kho giấy tờ ít mở. Độ ẩm trong phòng trên 60% kéo dài nhiều tuần là đủ cho chúng sinh sôi. Hạ ẩm xuống dưới 50% bằng thông gió, máy hút ẩm, máy lạnh chạy chế độ khô thì số rệp sách giảm dần sau 2–4 tuần mà không cần thuốc.

Rệp sách hay bị nhầm với mọt sách. Bài mọt sách là con gì giải thích con nào thật sự đục giấy, con nào chỉ ăn mốc trên giấy.

Con xám đen bật nhảy ở chân tường là gì?

Con xám đen dài 1–2 mm, chạm vào thì bật nhảy lên như hạt bụi văng là bọ đuôi bật. Chúng sống ở đất ẩm, rêu, lá mục, và bò vào nhà theo chân tường ẩm, phễu thoát sàn, chậu cây tưới nhiều. Bọ đuôi bật không cắn người, không phá đồ, chỉ báo hiệu ẩm.

Bọ đuôi bật hay vào nhà ồ ạt sau vài ngày mưa liên tục, khi đất ngoài sân bão hoà nước, hoặc khi ống nước rò dưới nền làm chân tường ẩm. Thấy chúng ở chân tường phòng khách tầng trệt, nhìn ra ngoài xem bồn hoa, lớp lá mục có sát tường không. Thấy chúng trong chậu cây trong nhà thì đất chậu đang quá ướt.

• Ngoài nhà: dọn lá mục, rêu, lớp phủ gốc cây sát chân tường trong khoảng 30–50 cm.
• Chân tường trong nhà: tìm chỗ ống rò, chỗ thấm, lau khô, bịt khe chân tường.
• Nhà tắm: bật quạt hút, lau khô sàn, đậy phễu thoát sàn ban đêm.
• Chậu cây: để đất mặt khô 2–3 cm giữa hai lần tưới.

Bọ đuôi bật và rệp sách đều là "con của ẩm". Phun thuốc lên chúng mà không giảm ẩm thì một hai tuần sau lại thấy như cũ.

Con nâu nhỏ bò từ bếp lên tường có phải mọt?

Con nâu đỏ cứng, dài 2–3 mm, bò từ tủ bếp lên tường và trần thường là mọt gạo, mọt bột, mọt thuốc lá đã nở từ gạo, bột, đồ khô cất lâu. Mọt trưởng thành hay bò lên cao, ra cửa sổ, nên chủ nhà thấy chúng trên tường trước khi thấy trong bao gạo.

Muốn biết chắc, mở tủ bếp kiểm từng túi đồ khô: gạo, bột mì, bột năng, ngũ cốc, hạt tiêu, ớt bột, thức ăn cho chó mèo. Túi có con sống, có lỗ nhỏ, có bột vón thành sợi tơ là nguồn. Bỏ túi đó, hút bụi góc tủ, lau khô, rồi đựng đồ khô còn lại trong hộp kín có nắp.

Mọt không cắn người và không sống được lâu trên tường trống. Xử lý xong nguồn trong tủ bếp thì sau 1–2 tuần sẽ hết thấy con bò trên tường. Bài giữ thùng gạo không bị mọt có cách đựng gạo cho cả năm.

Con đỏ li ti cắn ngứa quanh cửa sổ là gì?

Con li ti màu đỏ hoặc xám, bò rất nhanh quanh khung cửa sổ, cạnh dàn lạnh máy lạnh, rồi cắn ngứa thành nốt nhỏ thường là mạt chim. Mạt chim sống trong tổ chim sẻ, chim bồ câu trên mái, máng xối, hốc máy lạnh. Khi chim non rời tổ, mạt đói bò vào nhà tìm vật chủ.

Mạt chim cỡ 0,5–0,7 mm, có tám chân, không sống lâu trên người, nhưng vẫn cắn gây ngứa nhiều ngày. Tổ chim còn nằm đó thì xịt trong phòng chỉ giải quyết vài hôm. Cách làm đúng là tìm và dọn tổ chim, xử lý quanh chỗ tổ, rồi chặn chim làm tổ lại ở chỗ cũ.

1. Nhìn quanh mái, máng xối, hốc dàn nóng, ô thông gió gần cửa sổ có con.
2. Đeo găng tay, khẩu trang khi dọn tổ, cho tổ vào túi buộc kín.
3. Lau, hút bụi khung cửa sổ, bậu cửa, rèm gần chỗ thấy mạt.
4. Giặt nóng chăn gối, rèm cửa phòng có người bị cắn.
5. Chặn hốc chim làm tổ bằng lưới hoặc nắp chắn.

Mạt nhện đỏ từ chậu cây ban công cũng có màu đỏ, bò trên tường cạnh cửa sổ nhưng không cắn người. Phân biệt bằng nốt cắn: có nốt ngứa mới xuất hiện mỗi sáng thì nghiêng về mạt chim. Nốt cắn ngứa thành hàng trên người thì nên đọc bài về dấu hiệu rệp giường, muỗi và ve chó để không nhầm.

Con đen nhỏ đậu trên tường nhà tắm là gì?

Con đen xám dài 2–4 mm, cánh có lông như hình trái tim, đậu yên trên tường nhà tắm và bay yếu khi xua là ruồi cống. Ấu trùng của chúng sống trong lớp màng nhầy bên trong ống thoát sàn, ống bồn rửa, hố ga. Đậu nhiều trên tường cạnh phễu thoát sàn là dấu ổ ở ngay đó.

Xịt thuốc lên con trưởng thành trên tường không làm giảm ruồi cống, vì ấu trùng vẫn nở mỗi ngày từ màng nhầy trong ống. Phải cọ và làm sạch màng nhầy trong ống. Dán một miếng băng keo trong lên miệng phễu qua đêm: sáng ra có ruồi dính mặt dưới là đúng ổ.

• Cọ miệng phễu và đoạn ống đầu bằng bàn chải dài.
• Dội nước nóng khoảng 60 độ vài lần một tuần với ống chịu nhiệt.
• Đậy phễu không dùng tới, bịt khe quanh ống xuyên sàn.
• Kiểm hố ga, ống thoát máy giặt, khay nước máy lạnh.

Trang ruồi cống cánh bướm có ảnh nhận mặt, và bài côn trùng hay gặp trong nhà vệ sinh gom các loài khác hay gặp ở nhà tắm.

Khi nào con li ti trên tường đáng lo?

Đáng lo khi con li ti cắn người, khi số lượng tăng rõ trong 3–5 ngày, khi chúng đi hàng ra từ ổ điện hay khe tường, hoặc khi thấy cả con non lẫn con lớn ở cùng một chỗ. Những dấu đó cho thấy có ổ trong nhà, không phải vài con đi lạc vào.

Một chi tiết ít người để ý là màu tường. Con li ti hiện rõ nhất trên tường trắng mới sơn, nên nhiều nhà sau khi sơn lại bỗng "thấy nhiều côn trùng hơn", trong khi số con không đổi. Ghi số con mỗi ngày ở cùng một chỗ trong một tuần sẽ cho biết thật sự có tăng hay không.

Lau hay xịt con li ti trên tường có ích không?

Lau và xịt chỉ bỏ được những con đang thấy. Nếu nguồn vẫn còn, như tường ẩm, gạo có mọt, tổ chim trên mái, ổ kiến trong tường, thì vài ngày sau lại có con mới. Xịt bình xịt côn trùng lên tường trong phòng ngủ còn để lại thuốc trên bề mặt người hay chạm vào.

Với bọ đuôi bật, rệp sách, mọt, cách làm có tác dụng là bỏ nguồn và giảm ẩm, không cần thuốc. Với kiến, đặt bả đúng loài cạnh hàng kiến chứ không xịt lên hàng. Với mạt chim, dọn tổ chim. Khăn ẩm lau bề mặt là đủ để bỏ con đang bò, miễn là lau xong để tường khô.

• Không xịt lên hàng kiến: kiến tan ra, ổ vẫn nguyên.
• Không phun lên tường phòng ngủ: thuốc bám bề mặt người chạm.
• Không dùng máy đuổi côn trùng bằng sóng siêu âm: côn trùng nhỏ không phản ứng.
• Không đốt nhang muỗi suốt đêm để đuổi con li ti: không có tác dụng với mọt, rệp sách.

Bài xịt côn trùng trong nhà có độc không giải thích khi nào bình xịt có ích và khi nào chỉ để lại thuốc trong phòng.

Còn những con li ti nào hay bị nhầm?

Ngoài năm nhóm trên, nhà ở còn hay gặp vài con nhỏ khác dễ nhầm: bọ thảm non có lông ở góc tủ quần áo, ấu trùng ngài trong tủ đồ khô, kiến cánh nhỏ bay ra theo đàn, và kén côn trùng bám trên tường. Mỗi loại cần một cách xử lý riêng, không dùng chung một bình xịt.

Kiến cánh rất dễ nhầm với mối cánh, mà mối cánh trong nhà là chuyện cần lo hơn nhiều. Bài phân biệt mối cánh với kiến cánh chỉ ra ba chỗ khác nhau dễ nhìn. Túi xám bám tường thì xem bài kén nhỏ bám trên tường nhà là con gì.

Nếu con li ti chỉ xuất hiện buổi tối quanh bóng đèn và cửa sổ, nhiều khả năng chúng bay từ ngoài vào theo ánh sáng chứ không sống trong nhà. Bài tối bật đèn là côn trùng bay vào nhà, làm sao bớt nói cách đổi đèn và chặn cửa cho trường hợp này.

Khi nào nên gọi người làm?

Nên gọi khi đã bắt mẫu mà không nhận ra là con gì, khi có người trong nhà bị cắn ngứa nhiều ngày, khi kiến đi ra từ ổ điện hay khe tường ở nhiều phòng, hoặc khi giảm ẩm, bỏ nguồn 2–3 tuần mà con li ti vẫn tăng. Kỹ thuật viên khảo sát không thu phí.

Đội kỹ thuật của Khử Trùng Toàn Cầu soi khe bằng đèn pin, đèn UV, lấy mẫu bằng băng keo và soi kính lúp tại chỗ, rồi mới chọn cách xử lý theo loài: bả cho kiến, giảm ẩm và xử lý khe cho rệp sách, dọn tổ và xử lý quanh tổ cho mạt chim. Nếu anh chị sắp chuyển về nhà mới và muốn kiểm trước, đọc thêm bài có nên phun côn trùng trước khi dọn vào nhà mới. Xem cách làm một buổi cho nhiều loài tại trang diệt côn trùng tổng hợp tận nơi và cách bố trí cho nhà ở, căn hộ.