Kiến nhỏ xíu trên bàn bếp là kiến gì, nhận ra thế nào?

Kiến nhỏ xíu trên bàn bếp thường là những loài nào?

Ở bếp nhà phố và căn hộ TP.HCM, con kiến dưới 3 mm bò trên mặt đá, quanh hũ đường hay vụn bánh gần như luôn thuộc một trong bốn loài: kiến ma (nhiều nhà gọi là kiến hôi), kiến Pharaoh, kiến đầu to và kiến điên. Mỗi loài có một dấu nhìn bằng mắt thường được.

Con to hơn, nâu đỏ, lớn nhỏ lẫn lộn và đốt rát thường là kiến lửa đi lạc từ sân vào; con đen bóng dài cả centimet là kiến thợ mộc. Hai loài này có ở trang kiến: năm loài hay gặp, bài này chỉ bàn nhóm tí hon.

Soi thế nào khi con kiến chỉ nhỏ bằng đầu kim?

Dùng camera điện thoại ở chế độ chụp cận, gí sát mép hàng kiến rồi phóng to ảnh. Ảnh rõ tới mức thấy đầu có sẫm hơn bụng không, chân có trong suốt không, có con đầu to lạ lẫn trong hàng không. Ba chi tiết đó đủ tách bốn loài, không cần kính lúp.

1. Chờ lúc hàng đông, thường chập tối hoặc sau bữa nấu, để có nhiều con trong một khung hình.
2. Chụp ba bốn tấm ở góc nghiêng, tránh đèn trần hắt thẳng làm cháy màu thân kiến.
3. Phóng ảnh xem màu đầu so với bụng: đầu đen bụng mờ là kiến ma, cả thân vàng nhạt là Pharaoh.
4. Dò trong hàng có con nào đầu to gấp đôi con khác không: có là kiến đầu to.
5. Quay một đoạn video 10 giây: con nào chạy giật cục, đổi hướng liên tục là kiến điên.
6. Nghi kiến ma thì bóp nhẹ một con bằng khăn giấy: mùi hôi hắc như dừa ôi là đúng.

Gửi ảnh và video đó cho kỹ thuật viên thì việc xác định loài qua điện thoại chỉ mất vài phút. Còn khi đang lúng túng giữa cả chục loài kiến trong và ngoài nhà, bảng so sánh đầy đủ nằm ở bài các loài kiến thường gặp và cách nhận dạng.

Kiến ma và kiến Pharaoh khác nhau ở điểm nào?

Hai loài này hay bị gọi chung là "kiến li ti" vì cùng nhỏ và cùng nhạt màu. Kiến ma có đầu ngực đen, phần sau gần như trong suốt; kiến Pharaoh thì cả thân một màu vàng nhạt, chỉ đuôi bụng sẫm lại. Kiến ma bóp có mùi, còn kiến Pharaoh không có mùi gì đặc biệt.

• Kiến li ti 1,3–1,5 mm, đầu đen, chạy nhanh lộn xộn quanh bồn rửa: kiến ma.
• Kiến Pharaoh thợ dài khoảng 2 mm, đi hàng mảnh và chậm theo dây điện, mép tủ: Pharaoh.
• Thấy kiến trong hộp đường đóng kín, lọ thuốc, băng gạc hay giường ngủ: nghiêng về Pharaoh.
• Kiến ra từ chậu cây trong nhà hay khe tủ ẩm dưới bồn rửa: nghiêng về kiến ma.

Một tổ kiến ma chỉ khoảng 100–1.000 con và phát triển từ trứng thành kiến thợ trong khoảng 16–52 ngày tuỳ nhiệt độ. Kiến Pharaoh cần khoảng 38 ngày và thích hốc tường ấm 27–30 °C. Chỗ làm tổ của kiến ma có ở trang kiến hôi, kiến ma: đi hàng trong bếp.

Kiến đen nhỏ chạy loạn hay có con đầu to là loài gì?

Con nâu đen chạy giật cục, râu dài quá thân, chân cao là kiến điên; con nâu đỏ đi thành hàng mà lẫn vài con đầu to bất thường là kiến đầu to. Cả hai hay vào bếp từ ngoài sân, ban công hoặc kẽ gạch, không phải lúc nào cũng làm tổ ngay trong tủ bếp.

Kiến điên dài 2,3–3 mm, ít đi theo vệt mùi nên nhìn như cả đàn chạy tán loạn. Tổ thường nằm xa chỗ kiếm ăn, nên lần hàng về tổ khó hơn các loài khác. Mùa nóng chúng hay bỏ đồ ngọt để chuyển sang ăn đạm.

Kiến đầu to có thợ nhỏ khoảng 2 mm và con lính 3–4 mm với cái đầu to quá cỡ, dùng để cắn vỡ hạt và mồi cứng. Dấu dễ thấy nhất là những đống cát, đất vụn nhỏ đùn ra dọc ron gạch nền hay mép tường. Chúng thích mỡ, thịt vụn và xác côn trùng hơn đường.

Kiến đường là loài nào?

Không có loài nào tên khoa học là kiến đường. Đây là cách gọi dân gian cho bất kỳ con kiến tí hon nào bu vào hũ đường, ly nước ngọt hay vết sữa trên bàn. Ở bếp TP.HCM, "kiến đường" hầu hết là kiến ma, tiếp theo là kiến Pharaoh, đôi khi là kiến điên.

Gọi đúng loài quan trọng vì bả phải hợp khẩu vị của đàn. Kiến ma và kiến điên thường bu ngọt, kiến đầu to bu mỡ, kiến Pharaoh ăn cả hai. Cách thử bằng một giọt đường và một giọt mỡ để chọn gốc bả có ở bài chọn bả theo loài kiến trong bếp.

Vì sao xịt bình làm kiến Pharaoh tách thành nhiều tổ?

Vì một đàn Pharaoh lớn có thể có tới vài trăm kiến chúa. Khi bị xịt thuốc có mùi xua đuổi, đàn không chết cả mà vỡ ra: một chúa cùng một nhóm thợ tha trứng đi lập tổ mới ở hốc tường khác. Tuần sau, một hàng kiến trên bàn bếp thành ba bốn hàng ở ba phòng.

Bình xịt côn trùng bán sẵn chỉ trúng những con thợ đang đi ngoài hàng. Chúa và ấu trùng nằm yên trong khe, không chạm vào thuốc. Kiến ma cũng có nhiều chúa và tách tổ theo cùng kiểu; chuyện này đã có ở bài kiến hôi trong bếp: nhận dạng và xử lý.

Với cả hai loài, đừng xịt, lau giấm hay rắc phấn lên hàng kiến đang đi. Giữ nguyên hàng để chính kiến thợ tha bả về. Muốn biết hàng dẫn về khe nào, đọc bài lần hàng kiến trong bếp tới tổ.

Nhận ra loài rồi thì xử lý kiến trên bàn bếp thế nào?

Làm theo thứ tự: giữ hàng, chọn bả đúng món, chấm bả sát mép hàng, rồi mới xử lý chỗ tổ. Kiến thợ tha bả về chia cho chúa và ấu trùng nên đàn suy giảm dần qua nhiều ngày. Với bả đúng loài, hàng thưa sau 5–10 ngày là bình thường.

1. Dọn vụn thức ăn và nước đọng quanh chỗ kiến bu, nhưng không lau lên vệt kiến.
2. Chọn bả gel gốc ngọt hay gốc đạm theo loài vừa nhận ra ở bảng trên.
3. Chấm bả thành giọt nhỏ sát mép hàng, cách chỗ kiến chui ra khoảng 30–50 cm.
4. Để yên, không xịt gì gần điểm bả; kiểm lại vào ngày 5–7.
5. Khi hàng đã thưa, trám khe chân tủ, lỗ xuyên ống nơi kiến chui ra.

Khi kỹ thuật viên của công ty tới, cách làm áp cho mọi loài kiến kể cả Pharaoh: chấm bả gel dọc hàng kiến và phun tồn lưu chân tường, khe nứt, cống, chỗ ẩm tối cách xa điểm bả. Kiến đi qua lớp thuốc khi kiếm ăn, chết từ từ và mang thuốc về tổ. Chi tiết ở trang dịch vụ đặt bả theo hàng kiến, phun tồn lưu ngưỡng cửa.

Khi nào kiến trên bàn bếp cần người xác định và xử lý?

Khi đã nhận ra là kiến Pharaoh, khi kiến có ở từ hai phòng trở lên, khi kiến chui ra từ ổ điện hay hộp kỹ thuật, hoặc khi đặt bả đúng cách 7 ngày mà hàng không thưa. Những dấu đó cho thấy đàn đã có nhiều tổ phụ trong kết cấu, bả đặt lẻ khó tới hết.

Kiến trong bếp khó giữ ở mức không mãi được: căn bên, ống kỹ thuật chung và mùa mưa luôn đưa đàn mới tới. Nhà có kiến quanh năm nên tính tới lịch kiểm soát côn trùng định kỳ mỗi tháng một lượt, để kỹ thuật viên kiểm lại và giữ mật độ ở mức thấp. Các bài nhận diện kiến khác có ở chuyên mục nhận diện kiến.