Rết, cuốn chiếu và sâu róm phân biệt ra sao?

Rết, cuốn chiếu và sâu róm khác nhau ở điểm nào?

Khác rõ nhất ở chân và cách di chuyển. Rết thân dẹt, mỗi đốt một đôi chân, chạy rất nhanh và có đôi nanh độc ngay sau đầu. Cuốn chiếu thân tròn, mỗi đốt hai đôi chân ngắn, bò chậm. Sâu róm không phải chân đốt nhiều chân mà là ấu trùng bướm, thân mềm phủ lông.

Rết trong nhà và rết ngoài vườn có giống nhau không?

Không, và mức nguy hiểm cũng khác. Rết nhà Scutigera có thân 2,5–3,8 cm, 15 đôi chân dài mảnh, ba sọc sẫm, hàm yếu, hiếm khi xuyên được da. Rết lớn Scolopendra thân nâu đỏ, chân ngắn khoẻ, có loài dài hơn 25 cm, sống dưới gạch, đá ngoài vườn và cắn đau dữ dội.

Rết nhà ban đêm đi săn cá bạc, gián, nhện, nên thấy nó trong nhà thường là dấu có mồi ở gần. Trên thế giới có khoảng 3.500 loài rết, nhưng người ở miền Nam gặp chủ yếu hai nhóm này; đặc điểm từng loài có ở trang rết nhà, rết lớn và vết cắn đau cỡ nào.

Cuốn chiếu vào nhà có đáng lo không?

Không đáng lo về sức khoẻ: cuốn chiếu không cắn, ăn lá mục và mùn thực vật, có ích cho đất vườn. Khi bị chạm, chúng cuộn tròn và tiết dịch có mùi hắc, dịch này có thể làm da đổi màu hoặc kích ứng nhẹ, nên rửa tay bằng xà phòng sau khi nhặt.

Cuốn chiếu bò vào nhà hàng loạt, nhất là sau mưa lớn, là dấu hiệu quanh nhà quá ẩm và nhiều lá mục sát tường. Việc cần làm là dọn lớp lá, kê chậu cây lên cao, khơi rãnh thoát nước, chứ không cần phun thuốc.

Bị rết cắn thì sơ cứu thế nào?

Rết cắn gây đau, sưng tại chỗ và thường đỡ trong dưới 48 giờ; có trường hợp sưng đau kéo dài tới 3 tuần. Sơ cứu theo MedlinePlus: rửa vết cắn với nhiều xà phòng và nước, rồi chườm đá bọc trong khăn, 10 phút rồi nghỉ 10 phút, lặp lại trong những giờ đầu.

1. Đưa người bị cắn ra khỏi chỗ có rết, giữ bình tĩnh, tháo nhẫn nếu cắn ở tay.
2. Rửa vết cắn với nhiều xà phòng và nước sạch.
3. Chườm đá bọc khăn 10 phút rồi nghỉ 10 phút, không áp đá trực tiếp lên da.
4. Không rạch, không nặn, không đắp lá hay thứ không rõ nguồn gốc.
5. Theo dõi mức sưng và đau trong vài giờ đầu, chụp ảnh con rết nếu làm được.

Đi khám ngay khi người bị cắn là trẻ nhỏ, người có bệnh tiểu đường, khi sưng lan nhanh, nổi bọng nước, khó thở, chóng mặt, hoặc khi đau không giảm sau 2 ngày. Một khảo sát ở Hồng Kông ghi 46 bệnh nhân rết cắn tới cấp cứu, phần lớn bị cắn ban đêm, trong nhà, ở chân.

Chạm phải sâu róm thì xử lý ra sao?

Sâu róm không cắn; thứ gây hại là lông trên thân, cắm vào da gây ngứa rát, nổi mẩn đỏ. Không phủi bằng tay trần vì làm lông cắm sâu hơn. Dán băng keo lên vùng da rồi gỡ ra để lấy lông, lặp lại vài lần, sau đó rửa bằng nước và xà phòng, không gãi.

Lông dính vào mắt, ngứa lan rộng, sưng môi hoặc khó thở thì đi khám ngay. Sâu róm hay rơi từ tán cây xuống, nên tránh phơi quần áo và cho trẻ chơi dưới cây đang có sâu; tỉa bỏ cành có ổ sâu thay vì phun cả vườn.

Ba nhóm này trú ở đâu quanh nhà?

Cả ba cần chỗ ẩm, tối và có vật che phủ. Rết và cuốn chiếu nằm dưới ván, gạch, chậu cây, lá mục sát chân tường; sâu róm sống trên lá cây quanh nhà. Đi một vòng quanh nhà trong khoảng 10 phút là thấy vì sao chúng vào đúng mùa mưa.

• Gầm chậu cây, đĩa lót chậu đặt thẳng xuống nền.
• Gạch rời, tấm đan, ván gỗ kê tạm để lâu trên đất.
• Lớp lá mục, lớp phủ gốc cây ở chỗ tưới nhiều.
• Phễu thoát sàn nhà tắm không có nắp, khe chân cửa sát đất.
• Tán cây có ổ sâu róm, nhất là cây sát hiên và chỗ phơi đồ.

Kê mọi thứ lên cao và giữ một dải trống dọc chân tường có tác dụng với cả rết lẫn cuốn chiếu. Nhóm chân đốt khác hay bị nhầm theo kiểu này là mạt; bài mạt gà cắn người, mạt bụi nhà thì không đi tiếp phần đó.

Khi nào cần người làm?

Khi rết lớn xuất hiện trong nhà nhiều lần dù đã bịt phễu thoát sàn và dọn chân tường, khi nhà có trẻ nhỏ hay người già đi chân trần, hoặc khi rết nhà cứ bò ra theo mồi là gián, nhện. Cuốn chiếu và sâu róm hiếm khi cần gọi người, trừ khi cây có sâu quá cao.

Người làm nghề xử lý mồi trong nhà, phun vành đai chân tường và quanh phễu thoát sàn, chỉ chỗ cần bịt; số rết giảm rõ sau lượt đầu nhưng quay lại theo mùa mưa, nên nhà vườn thường gộp vào lượt 1 lần mỗi tháng của lịch kiểm côn trùng định kỳ. Phần mồi thì cách làm đã rõ: với gián và nhện, kỹ thuật viên của công ty phun tồn lưu dọc chân tường, khe nứt và quanh cống, nơi ẩm tối chúng hay bò qua; con nào bò ngang lớp thuốc sẽ chết từ từ, rết nhà cũng bớt thứ để săn. Nhà sát vườn muốn biết nên làm gì theo mùa có thể xem trang côn trùng nhà ở sinh ra ở đâu và làm lúc nào.