Trộn thuốc diệt côn trùng với nhau có sao không?

Ở nhà, nhiều người có thói quen "cho mạnh": xịt hai loại bình xịt cùng lúc, đổ thêm thuốc vào bình cho đặc, trộn bột với gel, thậm chí pha với dầu hoả cho bám lâu. Ý định là diệt cho nhanh, nhưng kết quả thường ngược lại. Người trong nhà hít nhiều thuốc hơn, còn gián, kiến thì né khu đó và chuyển ổ.

Bài này giải thích vì sao không nên trộn, những kiểu trộn nguy hiểm nhất, cách đọc nhãn để biết pha bao nhiêu, cách cất giữ an toàn, và nên làm gì khi lỡ hít, dính hoặc nuốt phải. Nội dung dựa trên hướng dẫn của Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (EPA) và Trung tâm Thông tin Thuốc trừ côn trùng Quốc gia Hoa Kỳ (NPIC).

Vì sao không nên trộn các loại thuốc diệt côn trùng?

Vì mỗi sản phẩm được thử và đăng ký theo đúng công thức, nồng độ và cách dùng ghi trên nhãn. Trộn hai loại có thể sinh phản ứng không lường trước, tăng độc tính với người, làm hỏng tác dụng của từng loại. EPA và NPIC đều khuyên không trộn thuốc trừ côn trùng trừ khi nhãn cho phép.

Nhãn thuốc không chỉ là hướng dẫn tham khảo. Người làm nghề coi nhãn là quy định phải theo: liều, cách pha, nơi được dùng, thời gian cách ly, đồ bảo hộ, cách xử lý khi ngộ độc đều ghi trên đó.

Pha đặc hơn nhãn có diệt nhanh hơn không?

Không. Liều trên nhãn đã được tính để diệt côn trùng mục tiêu ở mức an toàn cho người dùng đúng cách. Pha đặc hơn không làm gián chết nhanh hơn rõ rệt, nhưng tăng mùi, tăng lượng thuốc đọng trên bề mặt, tăng nguy cơ kích ứng da, mắt, đường thở, và tốn tiền.

• Mùi nồng hơn: gián, kiến né khu đó, chạy sang chỗ khác.
• Đọng nhiều trên bề mặt: trẻ nhỏ bò, thú cưng liếm phải.
• Hỏng bề mặt: ố sàn gỗ, bạc màu sơn, hỏng nhựa.
• Nguy cơ kháng: liều sai, côn trùng sống sót quen thuốc.
• Không đúng quy định: dùng sai nhãn với cơ sở kinh doanh có thể bị nhắc nhở khi kiểm tra.

Với phun tồn lưu, người làm nghề phun khoảng 40–50 ml dung dịch đã pha cho mỗi m², đúng nồng độ trên nhãn. Phun nhiều hơn chỉ làm thuốc chảy thành vệt, không thêm tác dụng.

Trộn bình xịt với bột, gel thì sao?

Thường làm cả hai cùng kém. Bình xịt có mùi và dung môi làm gián né gel, làm gel nhiễm mùi, gián không ăn. Rắc bột lên chỗ có gel làm bột dính gel, gel khô và bẩn. Gel trộn bột thành một khối thì mất độ ẩm và mùi hấp dẫn. Mỗi loại nên dùng ở chỗ riêng.

Người làm nghề tách gel và phun tồn lưu ra hai khu khác nhau vì lý do này. Bài gián không ăn gel, phải làm sao nói kỹ hơn về chuyện gián né gel.

Trộn thuốc với nước tẩy, nước lau sàn có nguy hiểm không?

Có thể nguy hiểm. Một số chất tẩy rửa trong nhà khi gặp chất khác sinh khí độc gây cay mắt, ho, khó thở. Trộn thuốc diệt côn trùng với nước tẩy cũng có thể làm hỏng thuốc hoặc sinh phản ứng không lường trước. Không pha chung, không dùng chung bình, không lau ngay chỗ vừa phun.

• Không pha thuốc vào xô nước lau sàn để vừa lau vừa diệt.
• Không dùng bình xịt nước tẩy đã rửa qua loa để pha thuốc.
• Không trộn các loại nước tẩy với nhau, và không trộn với thuốc.
• Không lau bằng nước tẩy ngay trên chỗ vừa phun tồn lưu, chờ đúng thời gian ghi trên nhãn.

Nếu lỡ trộn và thấy mùi lạ, khói, nóng: rời khỏi phòng ngay, mở cửa thông gió từ bên ngoài nếu được, không tự xử lý thêm, gọi hỗ trợ y tế nếu có người ho, khó thở.

Pha thuốc với dầu hoả, xăng, cồn để bám lâu có được không?

Không. Dầu hoả, xăng, cồn dễ cháy, làm thuốc bay hơi nhiều hơn vào không khí trong nhà, thấm qua da nhanh hơn, và có thể làm hỏng sàn, tường, đồ nhựa. Một tia lửa từ bếp ga, công tắc điện, điếu thuốc lá có thể gây cháy. Đây là kiểu trộn nguy hiểm nhất ở nhà.

Một số sản phẩm chuyên dụng có dạng pha dầu do nhà sản xuất làm sẵn cho máy phun khói, dùng ngoài trời theo đúng quy trình. Tự pha ở nhà không giống những sản phẩm đó.

Thuốc nông nghiệp có dùng trong nhà được không?

Không nên. Thuốc bảo vệ thực vật được đăng ký cho đồng ruộng, không cho nhà ở. Ở Việt Nam, chế phẩm diệt côn trùng dùng trong gia dụng và y tế phải được Bộ Y tế cấp số đăng ký lưu hành. Mang thuốc trừ sâu nông nghiệp về xịt trong nhà là dùng sai mục đích.

• Thuốc gia dụng và y tế: có số đăng ký của Bộ Y tế, nhãn ghi rõ dùng trong nhà.
• Thuốc bảo vệ thực vật: cho cây trồng, đồng ruộng; liều, dung môi, độc tính khác.
• Thuốc không rõ nguồn gốc: không nhãn tiếng Việt, không số đăng ký, không nên dùng.

Khi mua, kiểm số đăng ký và tên đơn vị chịu trách nhiệm trên nhãn trước khi trả tiền. Bài mua thuốc diệt gián Đức, xem gì trên nhãn chỉ cách đọc số đăng ký và thông tin trên nhãn.

Dùng nhiều loại thuốc cùng lúc cho nhiều loài có được không?

Được, nếu mỗi loại dùng đúng chỗ, đúng nhãn, không trộn với nhau. Ví dụ gel cho gián trong tủ bếp, bả kiến ở đường kiến, trạm bả chuột ngoài hành lang, phun sương muỗi ngoài sân. Mỗi loại một vị trí, một lịch. Không pha chung để "một lần diệt hết".

Khi dùng nhiều loại, cách quãng 2–3 ngày để người nhà không phải chịu nhiều mùi cùng lúc, ghi lại đã dùng gì, ở đâu, ngày nào. Ghi chép giúp bác sĩ biết khi có người không khoẻ.

Pha thuốc ở nhà thế nào cho đúng?

Đọc nhãn trước khi mở chai, đeo găng và khẩu trang, pha ở chỗ thoáng, dùng dụng cụ đong riêng, đổ nước vào bình trước rồi mới cho thuốc, pha đủ dùng một lần. Không pha bằng ly, chén ăn uống. Rửa bình, dụng cụ sau khi dùng, không đổ nước rửa ra cống gần ao, giếng.

1. Đọc nhãn: liều pha, côn trùng mục tiêu, nơi được dùng, thời gian cách ly.
2. Đồ bảo hộ: găng tay, khẩu trang, kính nếu nhãn yêu cầu.
3. Chỗ pha: thoáng, xa bếp, xa trẻ nhỏ, thú cưng.
4. Dụng cụ: cốc đong riêng, ghi chữ "thuốc", không dùng lại cho việc khác.
5. Thứ tự: nước trước, thuốc sau, khuấy hoặc lắc nhẹ.
6. Lượng: chỉ pha đủ dùng 1 lần, dùng hết trong ngày, không để dung dịch đã pha quá 24 giờ.
7. Sau khi dùng: rửa tay, rửa dụng cụ, cất chai thuốc.

Nhiều sản phẩm gia dụng như gel, bình xịt dùng sẵn, không cần pha. Với chúng, việc cần làm là dùng đúng chỗ và đúng lượng ghi trên nhãn.

Cất giữ thuốc diệt côn trùng thế nào cho an toàn?

Cất trong chai gốc có nhãn, đậy kín, trên cao hoặc trong tủ có khoá, xa thức ăn, xa tầm tay trẻ em, tránh nắng và nhiệt. EPA và NPIC đặc biệt cảnh báo không sang thuốc ra chai nước, chai nước ngọt, vì đây là nguyên nhân hay gặp của ngộ độc ở trẻ.

Nhiều nhãn ghi bảo quản dưới 30 °C, nên đừng để chai thuốc ở ban công nắng hay trong cốp xe. Một chai thuốc không nhãn trong nhà là rủi ro lớn: không ai biết đó là gì, pha bao nhiêu, ngộ độc thì sơ cứu ra sao. Nếu có chai như vậy, nên bỏ theo hướng dẫn xử lý chất thải nguy hại của địa phương.

Lỡ hít, dính, nuốt phải thuốc thì làm gì?

Hít phải thì ra chỗ thoáng; dính da thì cởi đồ, rửa nhiều nước xà phòng; rửa mắt bằng nước sạch liên tục ít nhất 15 phút nếu vào mắt; không tự gây nôn nếu nuốt phải trừ khi nhãn hướng dẫn. Gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất, mang theo chai thuốc.

Triệu chứng cần đi khám ngay gồm chóng mặt, buồn nôn, nôn, đau đầu, khó thở, chảy nhiều nước bọt, co giật, lơ mơ. Mang theo chai thuốc hoặc chụp nhãn để bác sĩ biết hoạt chất. NPIC nhấn mạnh việc giữ nhãn là thông tin quan trọng nhất cho người cấp cứu.

Trẻ nhỏ, bà bầu, thú cưng cần lưu ý gì thêm?

Trẻ nhỏ bò sát sàn, đưa tay vào miệng; bà bầu nhạy mùi; chó mèo liếm sàn. Với nhà có những người này, ưu tiên gel chấm vào khe cao, khuất và trạm bả có nắp, hạn chế bình xịt, không phun khi họ ở trong phòng, chờ đúng thời gian ghi trên nhãn mới cho vào lại.

• Trẻ nhỏ: không để thuốc, bẫy, trạm bả ở tầm với; lau sàn sau thời gian cách ly.
• Bà bầu: ra khỏi khu vực phun, quay lại khi đã thông thoáng theo nhãn.
• Chó mèo: cất bát ăn, bát nước, đồ chơi trước khi phun; không cho vào khu vừa phun.
• Cá cảnh: đậy bể, tắt máy sục khí khi phun gần, vì nhiều thuốc độc với cá.
• Chim cảnh: đưa ra khỏi phòng trước khi phun.

Bài nhà có bà bầu, trẻ sơ sinh có nên phun thuốc nói chi tiết hơn về trường hợp này.

Mẹo dân gian trộn giấm, baking soda, bột giặt có an toàn không?

Phần lớn ít độc hơn thuốc, nhưng cũng ít tác dụng với ổ côn trùng. Trộn giấm với baking soda chỉ sủi bọt rồi thành nước muối loãng, không diệt gì. Bột giặt, xà phòng giết con bị dính trực tiếp, không tới được ổ. Trộn nhiều thứ với nhau còn có thể gây kích ứng da, mắt khi xịt.

Các mẹo này được đánh giá kỹ ở bài diệt gián bằng bia và bột giặt có hiệu quả không và bài tự diệt gián tại nhà bằng baking soda.

Doanh nghiệp, nhà hàng dùng thuốc thì cần lưu gì?

Bếp nhà hàng, nhà máy thực phẩm cần dùng thuốc có đăng ký, đúng nhãn, và lưu hồ sơ: tên sản phẩm, số đăng ký, liều, vị trí, ngày dùng, người làm, thời gian cách ly. Khi đoàn kiểm tra an toàn thực phẩm hoặc đánh giá tiêu chuẩn tới, hồ sơ này là bằng chứng dùng thuốc đúng cách.

• Danh mục thuốc dùng tại cơ sở: kèm bản sao nhãn và phiếu an toàn hoá chất.
• Sơ đồ điểm xử lý: gel, bẫy, trạm bả, khu phun.
• Nhật ký mỗi lần xử lý: ngày, giờ, người làm, liều.
• Không trộn, không pha khác nhãn: ghi rõ trong quy trình nội bộ.
• Đào tạo nhân viên: không tự xịt thuốc mua ngoài trong khu chế biến.

Một lỗi hay gặp ở bếp quán là nhân viên tự mua bình xịt về xịt giữa các lần xử lý định kỳ. Việc này vừa làm gián né gel đã chấm, vừa để lại thuốc không có trong hồ sơ trên bề mặt gần thực phẩm. Quy trình nội bộ nên ghi rõ: thấy gián thì báo, không tự xịt.

Bài đoàn kiểm tra thực phẩm thấy gián thì sao nói thêm về hồ sơ cần có.

Cùng nhóm bài về gián, anh chị có thể đọc thêm căn hộ cho thuê có gián, ai lo xử lý và nên dùng bẫy keo hay gel để diệt gián.

Khi nào nên gọi người làm?

Nên gọi khi đã dùng nhiều loại thuốc mà côn trùng không giảm, khi nhà có trẻ nhỏ, bà bầu, người bệnh và không muốn tự dùng thuốc, khi cần phun ở diện tích lớn, hoặc khi doanh nghiệp cần hồ sơ dùng thuốc đầy đủ. Kỹ thuật viên khảo sát không thu phí, báo rõ dùng gì, ở đâu.

Đội kỹ thuật của Khử Trùng Toàn Cầu chỉ dùng chế phẩm có trong danh mục được Bộ Y tế cho phép, pha đúng nhãn, phun khoảng 40–50 ml/m² với phun tồn lưu, tách gel và khu phun riêng, ghi phiếu từng điểm và dặn thời gian cách ly. Gel không cần rời nhà, phun tồn lưu cần rời nhà 1–2 giờ. Xem trang dịch vụ diệt gián, chuyên mục an toàn hoá chất, và giá tại bảng giá diệt gián nhà ở.