Nhà có bà bầu, trẻ sơ sinh có nên phun thuốc côn trùng?
Được, nếu chọn đúng cách. Nhà có người mang thai hay trẻ dưới 1 tuổi nên ưu tiên gel, bả trong khe và bẫy; phun tồn lưu chỉ ở chân tường, khe khuất, hạn chế phun sương trong phòng. Người mang thai và trẻ ra khỏi nhà lúc phun, về khi bề mặt đã khô.

Nhà có người mang thai, trẻ sơ sinh có nên phun thuốc côn trùng không?
Có thể xử lý, nhưng chọn cách để mẹ và bé ít tiếp xúc nhất. Mọi thuốc diệt côn trùng đều có độc tính nhất định, rủi ro nằm ở lượng thuốc người trong nhà hít, chạm hay nuốt phải. Để gián, muỗi sinh sôi quanh nôi em bé cũng là rủi ro, nên đừng bỏ mặc.
Muỗi vằn trong nhà là đường lây sốt xuất huyết, còn phân và xác gián làm bẩn bình sữa, mặt bàn. Việc cần làm là đổi cách xử lý: bớt thứ bay trong không khí, dồn thuốc vào chỗ côn trùng đi mà người không chạm. Bảng dưới xếp các cách thường gặp theo mức tiếp xúc trong nhà.
| Cách xử lý | Mức tiếp xúc với mẹ và bé | Nhà có bà bầu, trẻ nhỏ |
|---|---|---|
| Bịt khe, lưới cửa, đổ nước đọng, bẫy dính | Không dùng thuốc | Làm trước tiên |
| Gel bả chấm sâu trong khe tủ | Rất thấp, thuốc nằm trong khe | Hợp, cách chính cho gián |
| Bả trong hộp kín, bả kiến đặt khuất | Thấp nếu hộp kín, đặt ngoài tầm với | Hợp |
| Phun tồn lưu dải chân tường, khe, gầm | Thấp sau khi bề mặt khô | Được, không phun chỗ bé chạm |
| Phun sương, ULV trong phòng | Cao nhất lúc phun và trước khi thông gió | Dồn ra sân, rãnh; trong phòng chỉ khi cả nhà đi vắng |
| Bình xịt, bom khói tự mua xịt khắp nhà | Cao, dễ quá liều | Không nên |

Vì sao thai nhi và trẻ sơ sinh nhạy với thuốc hơn người lớn?
Vì cơ thể các bé còn đang lớn. Theo Trung tâm Thông tin Thuốc trừ sâu Quốc gia Hoa Kỳ (NPIC), trong thai kỳ và năm đầu đời, não, hệ thần kinh và các cơ quan chưa hoàn thiện, còn hàng rào giúp đào thải chất độc cũng chưa làm việc đầy đủ như ở người lớn.
Trẻ còn nhận nhiều thuốc hơn so với cân nặng: thở nhiều lần hơn mỗi phút, diện tích da lớn hơn so với khối lượng cơ thể, bò dưới sàn rồi đưa tay lên miệng. Vì thế chỗ bé bò, chơi, ngủ là chỗ phải giữ sạch thuốc nhất. Khuyến cáo đầy đủ có ở trang hướng dẫn về thuốc trừ sâu và thai kỳ của NPIC.
Nên đề nghị đơn vị xử lý làm theo cách nào?
Nói ngay lúc đặt lịch rằng nhà có người mang thai hay em bé, để phương án được chọn từ đầu. Với gián, gel và bả trong khe làm phần chính. Với muỗi, dọn ổ nước trước, phun sương dồn ra sân, ban công, rãnh cống, trong phòng chủ yếu là dải tồn lưu chân tường.
- Báo số người trong nhà, người mang thai tháng thứ mấy, bé bao nhiêu tháng, có ai hen suyễn không.
- Đề nghị gián xử lý bằng gel, bả trong khe; không phun giữa phòng, không phun lên mặt bàn, tay vịn, thành nôi.
- Với muỗi, đề nghị lật chậu, đổ khay điều hoà trước; phun tồn lưu chỉ thành dải chân tường cao 1 m tính từ mặt nền.
- Phòng ngủ của bé chỉ xử lý khe khuất; phun sương trong nhà chỉ làm khi cả nhà đi vắng.
- Hỏi tên chế phẩm và số đăng ký lưu hành; theo Nghị định 91/2016, chế phẩm diệt côn trùng gia dụng phải có số này.
- Xin ghi lại vị trí các điểm gel, bả để người lớn biết chỗ nào trẻ không được lục.
Nghiên cứu về muỗi vằn nhắm phần tường từ sàn lên 1,5 m, nơi muỗi đậu nghỉ; đội kỹ thuật làm dải 1 m và gầm đồ đạc. Lớp này được bào chế để bám lâu, trên vách không bị lau thuốc bám 3–6 tháng, nên càng không phun lên chỗ bé chạm hằng ngày.

Phòng của bé, nôi cũi và đồ ăn của bé chuẩn bị thế nào?
Dọn mọi thứ bé sẽ ngậm, nằm lên hay cầm vào ra khỏi khu xử lý trước khi kỹ thuật viên tới. Đồ nào đem ra được thì đem ra, đồ lớn không dời được thì phủ kín. Việc này mất khoảng nửa buổi sáng, và người mang thai nên giao phần khuân vác cho người khác.
- Dời nôi, cũi, ghế rung sang phòng không xử lý; không dời được thì phủ tấm nilon kín.
- Cất bình sữa, núm ti, máy hút sữa, hộp sữa bột vào hộp kín, để ngoài khu xử lý.
- Gom đồ chơi gặm, thảm chơi, gối ôm của bé vào thùng có nắp.
- Thu quần áo, tã vải đang phơi trong nhà và ngoài ban công.
- Đậy kín bể cá, tắt máy sục; cất bát ăn, bát nước của chó mèo.
- Mở sẵn cửa sổ để lúc về thông gió được ngay.
Người mang thai có nên tự lau dọn sau khi phun không?
Không nên. NPIC khuyên người mang thai nhờ người khác làm các việc có thuốc và tránh xa khu vừa xử lý nhiều nhất có thể. Người lau đeo găng, mở cửa thông gió trước, lau sau, và chỉ lau đúng những mặt tay người chạm, không lau cả nhà theo thói quen.
Lau mặt bàn ăn, bàn thay tã, tay nắm cửa, thành nôi và sàn chỗ bé hay bò. Chân tường, gầm tủ, gầm giường đã phun tồn lưu thì để nguyên, vì lau là mất lớp thuốc và côn trùng quay lại sớm. Mẹ đang cho con bú chỉ cần rửa tay bằng xà phòng trước khi bế bé, sau khi chạm vào đồ vừa dọn về.

Bao lâu thì mẹ và bé vào lại nhà được?
Người mang thai và em bé về sau cùng, khi bề mặt đã khô và nhà đã thông gió. Phun không gian trong nhà thường chờ khoảng 2 giờ cộng 30 phút thông gió; phun tồn lưu chờ bề mặt khô, thường 1–2 giờ. Nhà có trẻ nhỏ, người mang thai cộng thêm khoảng 1 giờ.
Chỉ đặt gel, bả trong khe thì không cần ra khỏi nhà lâu, chỉ cần tránh xa lúc kỹ thuật viên làm. Mốc cụ thể theo từng cách phun và thứ tự vào lại có ở bài sau khi phun muỗi bao lâu vào nhà được. Mấy ngày đầu, trải thảm sạch cho bé chơi thay vì để bé bò sát chân tường.
Sau khi phun, dấu hiệu nào cần đưa mẹ hoặc bé đi khám?
Ho, khò khè, chảy nước mắt, buồn nôn, chóng mặt hay nổi mẩn khi ở trong nhà vừa xử lý thì ra chỗ thoáng và theo dõi. Trẻ bú kém, quấy khác thường hay lừ đừ thì đưa đi khám, mang theo tên chế phẩm hoặc biên bản xử lý.
- Đưa mẹ, bé ra chỗ thoáng khí; rửa vùng da dính thuốc bằng nước sạch và xà phòng.
- Thay quần áo đã dính thuốc, giặt riêng.
- Khó thở, co giật, ngất: gọi cấp cứu 115, không tự xử lý ở nhà.
- Không tự cho uống thuốc hay gây nôn khi chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế.
Mùi nhẹ trong 1–2 ngày đầu là bình thường. Mùi gắt kéo dài quá 3 ngày thì báo lại đơn vị đã làm để kiểm tra lượng thuốc và chỗ đã phun.

Muốn ít phải phun, nhà có em bé giữ côn trùng ở mức thấp bằng cách nào?
Cắt chỗ đẻ và chỗ trú trước, để lượng thuốc mỗi lần cần dùng nhỏ lại. Đổ nước đọng ở chậu cây, khay điều hoà mỗi tuần; lau khô bồn rửa buổi tối; bịt khe quanh ống nước dưới bồn. Gián và muỗi ít chỗ sống thì lượt xử lý cũng nhẹ đi.
Kiểm soát côn trùng là việc kéo dài: lần đầu giảm rõ, các lượt sau giữ ở mức thấp. Nhà có trẻ sơ sinh thường hợp với lịch đều và liều nhỏ hơn là một lượt phun nặng. Gói kiểm soát côn trùng định kỳ đi 1 lần/tháng, khu ẩm, thiếu sáng 2 lần/tháng. Những chỗ côn trùng hay sinh trong căn hộ, xem kiểm soát côn trùng nhà ở, căn hộ; so sánh mức rủi ro giữa các cách, xem phương pháp nào ít rủi ro nhất cho trẻ nhỏ. Các bài khác về hoá chất trong nhà nằm ở nhánh an toàn hoá chất; riêng gián, cách làm của kỹ thuật viên có ở dịch vụ diệt gián bằng gel trong tủ bếp.
Về bài viết này
Đội kỹ thuật viên của Khử Trùng Toàn Cầu tổng hợp và biên soạn.
Cách làm ra bài: Đội kỹ thuật viên của Khử Trùng Toàn Cầu tổng hợp từ hồ sơ khảo sát và các buổi xử lý tại hiện trường; số liệu sinh học đối chiếu với tài liệu chuyên ngành.
Nguồn tham khảo
Thông tin và số liệu trên trang này đối chiếu với các tài liệu sau.
- Chính phủ. Nghị định về quản lý hoá chất, chế phẩm diệt côn trùng, diệt khuẩn dùng trong lĩnh vực gia dụng và y tế, Nghị định 91/2016/NĐ-CP, 2016. Truy cập lần cuối 24/09/2026.
- PLOS Neglected Tropical Diseases, lưu trên PubMed Central. Efficacy of novel indoor residual spraying methods targeting pyrethroid-resistant Aedes aegypti within experimental houses, PMC6394901, 2019. Truy cập lần cuối 24/09/2026.
- Parasites & Vectors, lưu trên PubMed Central. Multi-country assessment of residual bio-efficacy of insecticides used for indoor residual spraying in malaria control on different surface types (PMI/USAID, 17 nước), PMC5791726, 2018. Truy cập lần cuối 24/09/2026.

















