Gián chui vào tai, phải làm gì ngay?

Nửa đêm bị đánh thức bởi tiếng sột soạt to như sấm ngay trong tai, đau nhói, cảm giác có gì cựa quậy bên trong: đó là trải nghiệm không ai muốn có. Báo chí trong nước nhiều lần đưa tin ca gián chui vào tai lúc ngủ, cả trẻ nhỏ và người lớn. Phần lớn gỡ ra được an toàn nếu xử lý đúng, nhưng làm sai trong lúc hoảng có thể làm rách màng nhĩ.

Bài này nói các bước sơ cứu theo hướng dẫn của Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (MedlinePlus), những việc không được làm, khi nào phải đi cấp cứu, và cách giảm nguy cơ gián bò lên giường. Bài viết không thay thế ý kiến bác sĩ; khi có dấu hiệu tổn thương, hãy đến cơ sở y tế ngay.

Gián chui vào tai có nguy hiểm không?

Phần lớn trường hợp không nguy hiểm đến tính mạng, nhưng gây đau, hoảng sợ và có thể làm tổn thương ống tai hoặc màng nhĩ, nhất là khi gián cào cấu hoặc khi người bệnh tự ngoáy. Xác gián, chân gián sót lại có thể gây viêm ống tai nếu không được lấy sạch.

Gián Đức nhỏ, dài 10–15 mm, dễ chui vừa ống tai hơn gián Mỹ to khoảng 4 cm. Nhưng gián Mỹ non cũng nhỏ và vẫn có thể chui vào. Dù loài nào, cách sơ cứu giống nhau.

Làm sao biết có gián trong tai?

Dấu hiệu hay gặp là tiếng sột soạt rất to trong tai, cảm giác có vật cựa quậy, đau nhói từng cơn, ù tai một bên. Trẻ nhỏ chưa nói được thì khóc thét đột ngột, lấy tay đập hoặc kéo một bên tai, quấy không dỗ được. Có khi thấy chân hoặc râu gián ở miệng ống tai.

• Tiếng động: sột soạt, rột rẹt, to bất thường trong một tai.
• Cảm giác: có gì bò, cựa quậy, nhột hoặc đau.
• Đau: từng cơn khi gián cử động.
• Nghe kém: ù tai, nghe như bị bịt một bên.
• Trẻ nhỏ: khóc thét, kéo tai, lắc đầu, không cho chạm vào tai.
• Dấu tổn thương: chảy máu, chảy dịch, đau dữ dội, chóng mặt.

Nếu có chảy máu, chảy dịch hoặc đau dữ dội, nghi màng nhĩ đã bị tổn thương. Khi đó không nhỏ dầu, không nhỏ gì vào tai, đi khám ngay.

Bước đầu tiên khi gián chui vào tai là gì?

Giữ bình tĩnh, không ngoáy. Bật đèn, ngồi dậy, nghiêng đầu cho tai có gián hướng lên trên, chờ một lúc xem gián có tự bò ra không. MedlinePlus khuyên không để người bệnh đưa ngón tay vào tai, vì có thể đẩy côn trùng vào sâu hoặc làm côn trùng cắn, cào.

1. Giữ bình tĩnh: hoảng loạn làm dễ ngoáy tai, đập tai.
2. Không đưa tay, tăm bông, nhíp vào tai.
3. Nghiêng đầu, tai có gián hướng lên trên.
4. Chờ vài phút: gián có thể tự bò ra theo hướng có không khí, ánh sáng.
5. Nếu gián ra: giữ con gián lại để bác sĩ xem có thiếu chân, cánh không.
6. Nếu gián không ra: chuyển sang bước nhỏ dầu, nếu không có dấu tổn thương.

Một số người thử rọi đèn pin vào tai để dụ gián bò ra. Cách này không có trong hướng dẫn chính thức và gián vốn né sáng, nên không nên trông chờ.

Nhỏ dầu vào tai thế nào cho đúng?

Theo MedlinePlus, nếu côn trùng không tự ra, có thể nhỏ dầu khoáng, dầu ô liu hoặc dầu em bé vào tai. Dầu nên ấm, không nóng. Khi nhỏ, kéo nhẹ vành tai ra sau và lên trên với người lớn, ra sau và xuống dưới với trẻ em. Côn trùng sẽ ngạt và có thể nổi ra theo dầu.

Nhỏ dầu chỉ dùng khi biết chắc là côn trùng. MedlinePlus lưu ý không dùng dầu cho dị vật khác ngoài côn trùng. Dầu quá nóng có thể gây bỏng ống tai, nên luôn thử nhiệt trước.

Những việc nào không được làm?

Không ngoáy bằng tăm bông, nhíp, kẹp tóc, que; không xịt thuốc côn trùng vào tai; không nhỏ cồn, dầu gió, dầu nóng, nước sôi; không nhỏ gì nếu tai đau dữ dội, chảy máu, chảy dịch; không cố gắp gián khi không nhìn rõ. Những việc này có thể làm rách màng nhĩ hoặc gây bỏng.

Đặc biệt không xịt bình xịt côn trùng vào tai, dù trong lúc hoảng có thể thấy đó là cách nhanh nhất để gián chết. Thuốc diệt côn trùng không dùng cho cơ thể người.

Khi nào phải đi cấp cứu ngay?

Đi khám tai mũi họng ngay khi tai chảy máu, chảy dịch, đau dữ dội, chóng mặt, nghe kém rõ, khi đã nhỏ dầu mà gián không ra, khi là trẻ nhỏ không hợp tác, hoặc khi người có ống thông khí tai, từng mổ tai. Bác sĩ dùng dụng cụ và nội soi để gắp an toàn.

• Chảy máu, chảy dịch từ tai.
• Đau dữ dội, đau tăng dần.
• Chóng mặt, buồn nôn, ù tai nặng.
• Nhỏ dầu xong gián vẫn không ra.
• Trẻ nhỏ quấy khóc, không cho nhỏ dầu.
• Người có ống thông khí tai, thủng màng nhĩ cũ, từng mổ tai.
• Gián đã ra nhưng còn đau, ngứa, có mùi sau 1–2 ngày.

Khi đi khám, mang theo con gián nếu đã ra được để bác sĩ biết có sót chân, cánh không. Kể rõ đã nhỏ dầu gì, nhỏ lúc nào, có ngoáy gì vào tai không.

Gián đã ra rồi có cần đi khám không?

Nên đi. MedlinePlus khuyên dù côn trùng đã ra, vẫn nên đến cơ sở y tế vì các phần nhỏ của côn trùng có thể sót lại và gây kích ứng da ống tai. Bác sĩ soi tai xem có sót chân, cánh, có trầy xước, có tổn thương màng nhĩ không và rửa sạch nếu cần.

Không tự nhỏ thuốc kháng sinh, thuốc nhỏ tai mua ở tiệm khi chưa được bác sĩ khám. Nếu màng nhĩ đã thủng, một số thuốc nhỏ tai có thể gây hại.

Trẻ nhỏ bị gián chui vào tai thì làm sao?

Ôm trẻ, dỗ cho bình tĩnh, giữ trẻ không đưa tay vào tai. Nghiêng đầu trẻ cho tai bị hướng lên. Với trẻ nhỏ, kéo vành tai ra sau và xuống dưới khi nhỏ dầu. Nếu trẻ quấy, giãy, không cho nhỏ, hoặc có dấu chảy máu, đưa đi khám tai mũi họng ngay thay vì cố làm ở nhà.

• Giữ trẻ: một người ôm, giữ tay trẻ, người kia lo tai.
• Không dùng đèn chói rọi sát mắt trẻ.
• Kéo vành tai ra sau và xuống dưới với trẻ em.
• Dầu ấm, ít: vài giọt, thử nhiệt cẩn thận.
• Trẻ giãy mạnh: dừng lại, đi khám.

Trẻ nhỏ ngủ dưới sàn, ngủ chung với đồ ăn vặt, sữa đổ trên nệm dễ bị gián bò lên hơn. Phần phòng ngừa bên dưới nói rõ cách giảm.

Vì sao gián lại chui vào tai?

Gián không cố tình chui vào tai người. Gián tìm chỗ tối, ấm, hẹp để trú và tìm thức ăn; ống tai người ngủ đúng là chỗ tối, ấm, hẹp, lại có mùi ráy tai, mồ hôi. Nhà nhiều gián, người ngủ sát sàn, gần bếp, có vụn đồ ăn trên giường thì gián dễ bò lên mặt và tai.

Gián cũng có thể bò vào mũi, nhưng ít hơn vì người thở ra đẩy luồng khí. Tai không có luồng khí nên gián dễ bò vào sâu.

Làm sao để gián không bò lên giường?

Không ăn uống trên giường, giường đặt cách tường 5–10 cm, nệm cao khỏi sàn khoảng 20 cm, ga giường không chạm đất, dọn vụn đồ ăn trong phòng ngủ, đóng cửa phòng ngủ ban đêm nếu gần bếp. Quan trọng nhất là xử lý gián trong nhà, vì gián bò lên giường thường do nhà đã có nhiều gián.

1. Không ăn uống trên giường, nhất là với trẻ nhỏ; giặt ga gối 1 lần mỗi tuần.
2. Kê giường cách tường, ga giường không chạm sàn.
3. Dọn ly nước ngọt, bánh kẹo trong phòng ngủ trước khi ngủ.
4. Đóng cửa phòng ngủ nếu phòng gần bếp, nhà tắm.
5. Dán ron chân cửa phòng ngủ nếu gián từ hành lang vào.
6. Ngủ màn, nhất là với trẻ nhỏ ngủ dưới sàn.
7. Xử lý gián trong nhà: tìm ổ, chấm gel, chặn đường cống.

Bài điều gì thu hút gián trong phòng ngủ nói kỹ các thứ trong phòng ngủ kéo gián tới.

Có nút tai, tinh dầu nào chặn gián không?

Nút tai bằng xốp có thể dùng cho người ngủ ở chỗ nhiều gián trong thời gian chưa xử lý xong, nhưng không phải cách lâu dài. Tinh dầu, dầu gió bôi quanh tai không có bằng chứng ngăn được gián, và có thể gây kích ứng da. Cách bền nhất vẫn là giảm số gián trong nhà.

• Nút tai xốp: dùng tạm, vệ sinh và thay thường xuyên.
• Tinh dầu bôi tai: không khuyến khích, dễ kích ứng.
• Dầu gió, dầu nóng bôi tai: không nên, có thể bỏng rát.
• Màn ngủ: cách đơn giản, hiệu quả rõ với trẻ ngủ dưới sàn.
• Xử lý gián trong nhà: cách bền nhất.

Với người già, người bệnh nằm lâu, trẻ sơ sinh, nên ưu tiên màn ngủ và xử lý gián quanh phòng hơn là nút tai.

Phòng trọ, ký túc xá nhiều gián thì phòng thế nào?

Phòng trọ, ký túc xá thường có bếp chung, cống chung, người ngủ sát sàn, ăn uống trong phòng, nên gián dễ bò lên chỗ ngủ hơn. Ngoài các việc ở trên, nên giữ đồ ăn trong hộp kín, đổ rác mỗi tối, đậy phễu thoát sàn phòng tắm, và đề nghị chủ trọ xử lý gián cả dãy.

Gián ở dãy trọ thường từ bếp chung, cống chung. Xử lý một phòng mà các phòng khác không làm thì gián vẫn qua lại. Bài phòng trọ nhiều gián phải làm sao có cách làm theo dãy.

Gián trong tai có mang bệnh không?

Gián có thể mang vi khuẩn trên chân từ cống, rác. Khi gián chui vào tai, vi khuẩn có thể gây viêm ống tai, nhất là khi da ống tai bị trầy xước. Vì vậy, sau khi gián ra, nên để bác sĩ soi và làm sạch tai, theo dõi đau, chảy dịch trong vài ngày sau.

• Viêm ống tai ngoài: đau, ngứa, chảy dịch, có mùi.
• Nhiễm trùng vết trầy: sưng, đỏ, đau tăng.
• Dị ứng: một số người dị ứng với gián, ngứa, sưng nhẹ.

Theo dõi tai 3–5 ngày sau sự cố. Có dấu hiệu bất thường thì đi khám lại. Bài gián mang vi khuẩn gì có thêm thông tin về mầm bệnh gián mang.

Cùng nhóm bài về gián, anh chị có thể đọc thêm trộn các loại thuốc diệt côn trùng với nhau có sao không và căn hộ cho thuê có gián, ai lo xử lý.

Gián bò vào mũi, miệng lúc ngủ thì sao?

Hiếm hơn tai nhưng vẫn có thể xảy ra, nhất là với trẻ nhỏ và người ngủ há miệng. Nếu gián vào mũi, bịt bên mũi còn lại và xì nhẹ; không hít mạnh vào, không ngoáy. Nếu gián vào miệng, nhổ ra, súc miệng bằng nước sạch. Còn cảm giác vướng, ho, khó thở thì đi khám ngay.

Người già, người bệnh nằm lâu, người có vết thương hở, ống thông dạ dày, vết mổ cũng nên được che chắn kỹ khi ngủ ở nhà có nhiều gián, vì gián bò tới chỗ có mùi dịch tiết. Với người chăm bệnh tại nhà, màn ngủ và xử lý gián quanh phòng là việc nên làm sớm.

Thấy gián bò lên người khi ngủ, dù chưa vào tai, mũi, là dấu nhà đã có nhiều gián. Đừng chỉ đề phòng bằng nút tai mà nên tìm ổ và xử lý.

Khi nào nên gọi người làm?

Sau sự cố gián chui vào tai, nếu nhà vẫn thấy gián ở phòng ngủ, gián ra ban ngày, hay nhiều gián Mỹ lên từ nhà tắm, nên xử lý gián cả nhà thay vì chỉ đề phòng. Kỹ thuật viên khảo sát không thu phí, soi phòng ngủ, bếp, nhà tắm để tìm nguồn gián.

Đội kỹ thuật của Khử Trùng Toàn Cầu chấm gel vào khe tủ với gián Đức, phun tồn lưu cổ cống, chân tường nhà tắm với gián Mỹ, chỉ chỗ cần trám và nắp cần thay, kiểm lại ngày 7–14. Gel không cần rời nhà, phù hợp nhà có trẻ nhỏ khi chấm đúng chỗ cao, khuất. Xem trang dịch vụ diệt gián, cách bố trí theo nhà ở và căn hộ, và giá tại bảng giá diệt gián nhà ở.