Ruồi trâu là con gì?

Đang làm vườn, đi câu cá hay đi qua đồng lúc trưa, bỗng thấy nhói như bị kim chích ở bắp chân, nhìn xuống thấy một con ruồi to, mắt xanh óng, bay vòng quanh rồi đậu lại. Người miền quê gọi nó là ruồi trâu hay mòng, vì hay bu đốt trâu bò ngoài đồng.

Bài này giúp nhận ra ruồi trâu, khác ruồi nhà ra sao, vì sao đốt đau, xử lý vết đốt thế nào, và những cách đỡ bị đốt khi phải làm việc ngoài trời.

Ruồi trâu là con gì, khác ruồi nhà thế nào?

Ruồi trâu thuộc họ Tabanidae, khác hẳn ruồi nhà. Thân to, chắc, dài 1–3 cm, mắt kép rất lớn thường có màu xanh, sọc óng ánh. Ruồi nhà chỉ liếm thức ăn; ruồi trâu cái có bộ phận miệng như dao để cắt da rồi hút máu, con đực chỉ ăn mật hoa.

Ấu trùng ruồi trâu sống trong bùn, đất ẩm ven ao, ruộng, mương. Vì vậy chúng nhiều ở vùng nông thôn, ven sông, ít gặp trong nhà phố giữa thành phố.

Vì sao ruồi trâu đốt đau hơn muỗi?

Vì ruồi trâu không chích bằng vòi mảnh như muỗi mà cắt một vết nhỏ trên da rồi liếm, hút máu chảy ra. Vết cắt kích thích đầu dây thần kinh nên đau nhói ngay, có khi rỉ máu sau khi ruồi bay đi. Nước bọt của chúng làm vết đốt sưng, ngứa trong 1–3 ngày.

Ruồi trâu cũng rất dai: bị xua là bay vòng lại đậu chỗ khác. Chúng bị hút bởi vật sẫm màu, chuyển động và hơi ấm, nên người mặc áo tối màu, đang làm việc, đổ mồ hôi ngoài nắng hay bị bu.

Bị ruồi trâu đốt thì xử lý thế nào?

Rửa vết đốt bằng xà phòng và nước sạch, ép nhẹ nếu còn rỉ máu, chườm lạnh để bớt sưng, đau. Không gãi để tránh nhiễm trùng. Phần lớn vết đốt tự lành trong vài ngày. Nếu sưng lan rộng, nóng đỏ, mưng mủ, sốt, hoặc khó thở, nổi mề đay toàn thân thì cần đi khám ngay.

Người có cơ địa dị ứng, trẻ nhỏ bị đốt nhiều chỗ nên được theo dõi kỹ trong ngày đầu. Đừng đắp lá, đắp thuốc lá, kem đánh răng lên vết đốt; dễ làm bẩn vết thương.

Làm sao đỡ bị ruồi trâu đốt khi làm ngoài trời?

Mặc quần áo dài màu sáng, đội nón rộng vành, tránh ra đồng, ra bờ sông vào giữa trưa nắng gắt, lặng gió, khoảng từ 10 giờ sáng tới 3 giờ chiều. Thuốc bôi chống côn trùng có hoạt chất được khuyến cáo giúp giảm bị đốt nhưng kém hơn so với muỗi, cần bôi lại thường xuyên. Mẹo mùi gần như không có tác dụng với ruồi trâu.

• Chuồng trâu bò, ngựa: người chăn nuôi thường dùng bẫy ruồi trâu dạng quả cầu đen treo dưới tấm chụp, bắt được con cái đi tìm vật chủ.
• Nhà vườn ven sông: dọn bụi rậm sát nhà, cắt cỏ bờ ao, không để nước đọng bùn sát hiên.
• Trong nhà: lưới chắn cửa; ruồi trâu ít khi vào sâu trong nhà, gặp một con lạc vào thì dùng vợt điện.

Ruồi trâu có truyền bệnh cho người không?

Ở Việt Nam, ruồi trâu chủ yếu gây đau và ngứa cho người. Với gia súc, chúng có thể mang mầm bệnh từ con này sang con khác qua máu, nên người chăn nuôi rất ngại ruồi trâu. Với người, nguy cơ chính là nhiễm trùng vết đốt do gãi và phản ứng dị ứng ở người nhạy cảm.

Nếu trong nhà có ruồi nhỏ nhiều mà không đốt người, đó là chuyện khác hẳn, thường là ruồi nhà, ruồi giấm hay ruồi cống; xem bài phân biệt ruồi nhà, ruồi giấm và ruồi cống.

Trang trại, nhà vườn nuôi bò giảm ruồi trâu thế nào?

Giảm chỗ sinh sản và bắt con trưởng thành. Ấu trùng ruồi trâu sống trong bùn ẩm ven ao, ruộng, mương, nên khơi thông nước đọng, phát quang bờ ao gần chuồng. Bẫy dạng quả cầu đen treo dưới tấm chụp bắt được nhiều ruồi trâu cái đi tìm vật chủ. Chuồng có lưới, quạt giúp bò bớt bị đốt.

Theo tài liệu của Đại học Florida và Đại học Bang North Carolina về ruồi trâu, thuốc phun trên gia súc chỉ giảm được một phần vì ruồi trâu đốt nhanh rồi bay đi, nên cách làm tổng hợp hiệu quả hơn:

Đi chơi đồng, cắm trại ven sông thì phòng ruồi trâu thế nào?

Chọn giờ đi sáng sớm hoặc chiều muộn, mặc áo dài tay, quần dài màu sáng, đội nón, mang thuốc bôi chống côn trùng và nước sạch để rửa vết đốt. Dựng lều xa mép nước bùn, xa bãi thả trâu bò. Ruồi trâu bị hút bởi vật sẫm màu chuyển động, nên đồ sáng màu giúp ích.

Những thứ nên có trong túi khi đi chơi vùng quê, ven sông:

• thuốc bôi chống côn trùng có hoạt chất được khuyến cáo, loại phù hợp tuổi trẻ đi cùng;
• khăn ướt, xà phòng nhỏ để rửa vết đốt ngay;
• túi chườm lạnh hoặc chai nước lạnh;
• thuốc kháng dị ứng cho người có cơ địa dị ứng, theo đơn bác sĩ.

Trẻ nhỏ bị ruồi trâu đốt nhiều chỗ, sưng to, sốt hay quấy khác thường thì cho đi khám. Phần lớn vết đốt khỏi trong 2–3 ngày nếu giữ sạch, không gãi.

Ruồi trâu có vào nhà phố không, gặp trong nhà thì làm gì?

Hiếm. Ruồi trâu sống quanh ruộng, ao, chuồng trại, đốt ngoài trời; nhà phố giữa thành phố gần như không có. Nhà ở vùng ven, gần bãi cỏ, kênh, thỉnh thoảng có một con bay lạc vào, thường đập vào kính cửa sổ tìm đường ra. Mở cửa cho bay ra hoặc dùng vợt điện, không cần thuốc.

Nếu nhà phố có nhiều ruồi to bay trong nhà, đó thường là ruồi nhà hay ruồi xanh (nhặng), không phải ruồi trâu. Ruồi xanh nhiều trong nhà là dấu có xác chuột chết trong tường, trần, hay rác thịt cá bỏ quên; bài chuột chết trong tường, mùi bao lâu giải thích chuyện này.

Ruồi trâu khác nhặng, ruồi xanh ra sao?

Nhặng, ruồi xanh có thân xanh óng ánh kim loại, cỡ 8–12 mm, bay quanh thịt cá, rác, xác động vật, không đốt người. Ruồi trâu to hơn, thân xám nâu, mắt to óng ánh, con cái đốt hút máu. Nhặng nhiều là dấu có thịt cá hỏng, xác chuột gần đó; ruồi trâu là dấu ở gần ruộng, ao, chuồng trại.

Thấy nhặng nhiều trong nhà thì tìm mùi hôi; thấy ruồi trâu thì tránh giờ trưa ngoài đồng và mặc đồ dài tay.

Cùng nhóm mẹo dân gian, anh chị có thể đọc thêm thằn lằn sợ gì nhất và thằn lằn kêu trong nhà là điềm gì.

Khi nào nên gọi người làm?

Nên gọi khi khu nhà vườn, resort, trang trại nhỏ có ruồi, muỗi nhiều quanh nơi ở và cần giảm trước mùa có khách, hoặc ruồi nhà nở từ rác, chuồng trại. Kỹ thuật viên khảo sát không thu phí, nói rõ phần nào phun giúp được, phần nào phải dọn chỗ ẩm, bùn.

Đội kỹ thuật của Khử Trùng Toàn Cầu tìm và xử lý ổ dòi, phun tồn lưu chỗ ruồi đậu, phun sương vành đai ngoài khi cần; với ruồi trâu bay từ ruộng, ao xa, kỹ thuật viên sẽ nói thật là phun chỉ giảm được tạm. Cách làm ở trang dịch vụ diệt ruồi; các loài ruồi ở mục ruồi.