Gián trắng (gián bạch tạng) là gì, có nguy hiểm không?

Bảng dưới đối chiếu những điều hay nghe về con gián trắng với những gì kỹ thuật viên gặp khi soi tủ bếp có gián.

Gián bạch tạng có phải một loài riêng không?

Không. Gián bạch tạng là tên người ta đặt cho con gián Đức hoặc gián Mỹ vừa lột xác, lúc lớp vỏ mới chưa kịp lên màu. Trong khoảng 3.000 loài gián đã biết, vài loài sống trong hang có thân nhạt màu, nhưng không loài gián nào sống trong nhà ở nước ta trắng suốt đời.

Bạch tạng thật là thiếu sắc tố do gen, mang suốt đời và truyền sang con. Con gián trắng thì khác: nhốt nó trong hộp kín qua buổi sáng là thấy nâu dần. Con nhỏ, lát sau hiện hai sọc sẫm sau đầu là gián Đức; gián Đức dài 10–15 mm khi trưởng thành và sống trong tủ bếp. Con to, lên màu nâu đỏ bóng là gián Mỹ; gián Mỹ dài khoảng 4 cm và bò lên từ cống.

Bảng so hai loài lúc vừa lột, xếp theo cỡ, dáng và chỗ gặp, có ở trang cách nhận ra con gián trắng là gián Đức hay gián Mỹ.

Vì sao gián vừa lột xác lại trắng, bao lâu thì sẫm lại?

Vì lớp vỏ mới lúc chui ra chưa có sắc tố và chưa cứng. Màu nâu của gián là melanin tích dần vào vỏ, cùng lúc chitin liên kết lại cho cứng. Việc này mất khoảng 4–8 giờ, nhanh hơn khi bếp ấm, chậm hơn nơi mát và khô. Qua mốc đó, trông nó như mọi con gián khác.

Mắt là chỗ duy nhất đen ngay từ đầu, nên con gián trắng trông như có hai chấm mực trên đầu. Hai giờ đầu nó gần như không đi vì chân còn mềm. Mỗi lần lột đều lặp lại cảnh này: gián Đức trắng 6 lần trong đời, còn gián Mỹ 10–13 lần. Từng bước nứt vỏ và bảng giờ lên màu có ở bài gián lột xác mấy lần, bao lâu thì sẫm màu. Giữa lúc trắng và lúc nâu có vài giờ thân nó vàng nhạt, nên nhiều người bắt gặp đúng lúc đó rồi hỏi gián màu vàng nhạt là loài nào.

Gián trắng có hiếm không, vì sao ít khi thấy?

Không hiếm, chỉ khó bắt gặp. Ổ gián Đức nào đang lớn cũng có vài con đang lột, nhưng mỗi con chỉ trắng vài giờ và suốt lúc đó nằm im trong khe tối. Người trong nhà chỉ thấy khi bật đèn bếp nửa đêm, khi kéo tủ, hoặc khi ổ đông tới mức đẩy con yếu ra ngoài.

Gián non của gián Đức lột khoảng 6 lần trong 50–60 ngày trước khi có cánh, và mỗi lần chỉ trắng vài giờ rồi sẫm lại. Vì vậy trong một ổ đông, lúc nào cũng có vài con đang trắng, nhưng chúng nằm yên trong khe tối nên người trong nhà ít khi thấy.

Lúc dễ gặp gián trắng nhất lại là ngay sau khi xịt bình xịt côn trùng. Thuốc làm cả ổ tràn ra, con đang lột dở cũng bị kéo theo, nên nhiều người tưởng thuốc làm gián đổi màu.

Gián trắng rao bán trên mạng có đáng tiền không?

Không đáng. Con gián trắng trong các bài rao "gián bạch tạng siêu hiếm" giá khoảng 450.000 đồng, nếu bắt trong nhà, chỉ là gián Đức hoặc gián Mỹ vừa lột xác. Vài giờ sau nó nâu lại như mọi con gián trong bếp, nhiều khi trước cả lúc hàng tới tay người mua.

• Màu không giữ được: trắng 4–8 giờ rồi nâu, gửi hàng qua đêm là tới nơi đã thành gián thường.
• Không nhân giống ra con trắng: lứa sau nở ra nâu như bố mẹ, tới kỳ lột mới trắng vài giờ như mọi con gián khác.
• Dễ mang ổ về nhà: gián Đức cái mang theo bọc trứng, 30–40 trứng trong một bọc, thả lạc một con vào tủ bếp có thể đủ lập ổ mới.

Video "gián trắng limited edition" lan nhanh vì con vật trông lạ thật. Có điều cái lạ chỉ kéo dài một buổi tối. Muốn tận mắt thấy thì không cần mua: nhà nào có ổ gián Đức, bật đèn bếp lúc nửa đêm và soi bản lề tủ vài lần là sẽ gặp.

Gián trắng có độc, có nguy hiểm hơn gián thường không?

Không. Gián trắng không có nọc, hầu như không cắn người và không độc hơn con gián nâu cùng loài; vỏ còn mềm nên nó yếu hơn. Rủi ro của nó giống mọi con gián khác: vi khuẩn theo chân từ cống, thùng rác lên thớt, và bụi dị ứng từ phân, xác lột khô vụn trong tủ bếp.

• Vi khuẩn theo chân: gián bò từ gầm bồn rửa lên khay chén, mang theo Salmonella, E. coli.
• Bụi dị ứng: phân và nước bọt của gián Đức chứa chất gây dị ứng Bla g 1, Bla g 2, khô vụn thành bụi trong bếp kín.
• Thiết bị điện: gián Đức chui vào bo mạch máy pha cà phê, lò vi sóng, chết trong đó gây chập.

Nhà có trẻ nhỏ hay người bị hen nên coi con gián trắng là dấu cần xử lý sớm. Ổ đang đẻ thì phân và xác lột tích dần trong khe tủ, khô thành bụi bay sang phòng ngủ sát bếp. Dọn chỗ có phân bằng khăn ẩm dùng một lần, không quét khô; cất đồ ăn vào hộp kín; không xịt bình xịt côn trùng trong phòng trẻ ngủ.

Hay nhầm gián trắng với con gì?

Gián trắng hay bị nhầm với mối, với cá bạc và với ấu trùng trong bao gạo, vì đều nhỏ và nhạt màu. Nhìn ba chỗ là tách được: râu dài hay ngắn, thân dẹt hay tròn, chỗ gặp. Nhầm với mối đáng lo nhất, vì mối cần kiểm tra gỗ và nền nhà chứ không phải tủ bếp.

Thấy con trắng thân tròn đi trong đường mui đất thì đó là mối, xem cách nhận ra ở trang mối đất hay mối gỗ khô: nhận ra bằng đường mui. Gián non chưa lột có màu nâu và trông khác con trưởng thành, xem gián Đức non hay gián Mỹ non.

Thấy gián trắng trong nhà nghĩa là gì về ổ, nên làm gì?

Nghĩa là ổ nằm ngay trong nhà, thường cách chỗ thấy chừng 2 m, và đang sinh sản, vì chỉ gián non mới lột xác. Đêm đó đừng xịt: xịt vào chỗ đang có con lột là đẩy gián tản sang tủ bên cạnh. Đánh dấu chỗ thấy, dán bẫy keo qua đêm, sáng hôm sau soi khe gần nhất.

1. Chụp ảnh con gián cạnh một đồng xu để có cỡ, ghi giờ thấy.
2. Dán 2–3 tấm bẫy keo sát chân tường, gầm tủ trong bán kính 2 m quanh chỗ thấy.
3. Sáng hôm sau đếm con dính, xem có gián con và xác lột không.
4. Soi đèn pin vào bản lề tủ, ray ngăn kéo, khoang mô-tơ tủ lạnh, sau ổ cắm gần đó.
5. Giữ nguyên hiện trạng, không kéo tủ, không xịt, để khi xử lý chấm gel đúng khe ổ.

Bẫy qua đêm mà không dính con nào chưa hẳn là tin tốt, cách đọc có ở bài bẫy dính gián không bắt được con nào. Khi bẫy dính gián con, soi thấy xác lột trong nhiều khe, hoặc đã xịt 2–3 lần mà gián quay lại sau 1–2 tuần, là lúc nên gọi người xử lý.

Kỹ thuật viên chấm gel bả có trong danh mục Bộ Y tế cho phép vào bản lề, ray ngăn kéo, khe tủ; rắc thuốc bột vào chân bàn rỗng, khe kín; phun tồn lưu dọc chân tường, quanh phễu thoát sàn và miệng cống. Gián Mỹ bò từ cống lên thì đặt thêm bả hạt trong hộp bả. Gián ăn bả hay bò qua lớp thuốc không chết ngay mà chết từ từ trong vài ngày, kịp mang thuốc về ổ, nên đàn giảm dần qua từng lượt kiểm.

Quy trình và phần khách cần chuẩn bị có ở trang diệt gián khi thấy gián trắng trong tủ; chỗ trú của gián trong căn hộ, nhà phố xem gián trong nhà ở, căn hộ: chỗ trú và cách kiểm soát. Gián Đức theo thùng hàng, đồ cũ vào nhà bất cứ lúc nào, nên sau đợt đầu cần kiểm lại 1 lần mỗi tháng để giữ đàn ở mức thấp, theo gói kiểm soát côn trùng định kỳ.