Loài nào gây hại cho người và chó mèo?

Loài nào trong nhà hại cả người lẫn chó mèo?

Bảy loài hay gặp trong nhà ở TP.HCM gây hại theo bảy cách khác nhau, và cùng một loài có thể rất nguy hiểm với người nhưng gần như vô hại với chó mèo, hoặc ngược lại. Bảng dưới tách riêng hai cột để thấy nên lo loài nào trước, tuỳ nhà có trẻ nhỏ hay có thú cưng.

Vì sao gián gây dị ứng dù không cắn ai?

Thứ gây dị ứng không phải con gián mà là mảnh vỏ lột cùng phân và xác khô của nó. Những mảnh này vỡ thành bụi mịn, trộn vào bụi nhà rồi bay lên mỗi khi quét dọn hay đi lại, nên người hít phải là cả nhà chứ không chỉ người thấy gián.

Với trẻ nhỏ và người bị hen, nguồn dị ứng này còn tồn tại cả sau khi đàn gián đã giảm. Vì vậy nên hút bụi khe kẽ thay vì quét khô, và dọn sạch khu có nhiều xác gián như gầm tủ bếp, sau tủ lạnh. Nhà có trẻ hen thì ưu tiên bả gel trong khe kín, không phun không gian trong phòng ngủ của trẻ.

Chuột để lại dị nguyên theo đúng kiểu đó: protein trong nước tiểu, trong lông cùng vảy da khô lại thành bụi mịn lẫn vào bụi nhà. Mức gây dị ứng thường nhẹ hơn gián, nhưng nhà có đàn chuột sống lâu trên trần hay trong kho và có trẻ viêm mũi, hen thì bắt chuột và dọn khu chúng ở cũng quan trọng như xử lý gián.

Bọ chét và ve chó hại thú cưng ra sao, và vì sao người cũng bị cắn?

Bọ chét mèo trưởng thành dài 1–3 mm, sống trên lông, con cái đẻ 20–50 trứng mỗi ngày. Trứng rơi xuống sàn, thảm, ổ nằm và nở thành ấu trùng ở đó, nên phần lớn bọ chét trong nhà nằm ngoài con vật. Kén nở khoảng 8–13 ngày sau, khi có rung động hay hơi ấm đi ngang.

Đó là lý do người bị nốt ngứa ở cổ chân dù con chó đã được nhỏ thuốc: bọ chét mới nở trong thảm nhảy lên chân người đi qua. Ve chó nâu thì khác, con cái dài 4–5 mm khi đói, đẻ khoảng 4.000 trứng trong khe tường, chân tường, gầm tủ, rồi ve non bò lên chó. Nốt ngứa thành hàng trên người mà chó không sao thì cũng có thể là rệp giường, cần xử lý theo cách khác. Cách tìm và xử lý ổ ở sàn, thảm có ở bài bọ chét và ve chó trong nhà; nhận dạng từng loài xem trang bọ chét: ba loài hay gặp và nơi ấu trùng sống.

Dấu hiệu nào ở chó mèo cho thấy nhà đã có bọ chét hay ve?

Thú cưng thường báo trước chủ nhà vài tuần. Các dấu hiệu dưới đây xuất hiện khi số bọ chét, ve trong nhà đã đủ nhiều để con vật khó chịu, và lúc đó sàn, thảm, ổ nằm gần như chắc chắn đã có trứng. Kiểm bằng lược chải và tờ giấy trắng là nhanh nhất.

• Chó mèo gãi liên tục ở cổ, gốc đuôi và bụng.
• Lông rụng thành mảng, da đỏ hoặc có vảy.
• Hạt đen nhỏ như bụi tiêu trên lông, nhỏ nước lên giấy trắng thì loang đỏ: đó là phân bọ chét.
• Vật nuôi ngủ không yên, hay giật mình về đêm.
• Người trong nhà nổi nốt ngứa ở cổ chân.
• Thấy con ve tròn căng máu rơi trên sàn gần chỗ chó nằm.

Chuột, muỗi, kiến ba khoang nguy hiểm với người ở chỗ nào?

Ba loài này ít hại chó mèo nhưng đáng lo với người. Chuột thải leptospira qua nước tiểu, lây qua da trầy khi lội nước ngập. Muỗi vằn truyền sốt xuất huyết, đốt nhiều lúc 6–8 giờ sáng và 4–6 giờ chiều. Kiến ba khoang không cắn, nhưng bị dập trên da thì khoảng 24 giờ sau mới đỏ rát.

Nuôi mèo không thay được việc xử lý chuột, và còn thêm rủi ro: mèo bắt chuột có thể nhiễm ký sinh trùng, còn xác chuột chết trong kẹt tường để lại mùi và kéo ruồi tới. Nhà có mèo thì trong nhà nên dùng bẫy cơ; trạm bả có khoá nằm ở vành ngoài, bả bên trong chỉ đặt khi chủ nhà yêu cầu, không đặt mồi hở. Đặc điểm từng loài muỗi và giờ đốt có ở trang muỗi: nhận ra loài bằng giờ đốt.

Muỗi, ruồi, kiến hại chó mèo theo cách nào?

Ba loài này ít khi làm người lo cho thú cưng, nhưng mỗi loài có một kiểu hại riêng mà chủ nuôi nên biết. Muỗi truyền giun tim, ruồi đẻ trứng vào vết thương, kiến lửa chích vào chỗ da mỏng. Chó mèo không lây sốt xuất huyết và không phải nguồn bệnh này cho người.

• Muỗi: giun tim tiến triển âm thầm nhiều tháng, chó ho, mệt dần rồi suy tim; chó ngủ ngoài sân chịu muỗi nhiều nhất. Phòng bằng thuốc ngừa theo lịch thú y, và thay nước bát uống của thú cưng mỗi ngày vì bát nước để lâu cũng là chỗ muỗi vằn đẻ.
• Ruồi: ruồi xanh tìm tới vết thương hở và lông bết phân ở chó mèo già, ốm, đẻ trứng thành giòi ngay trong da; thấy giòi thì đưa đi thú y trong ngày, không tự nặn. Chuồng gà, chuồng vịt đông ruồi là dấu hiệu phân dọn chưa kịp, và đó cũng là nguồn ruồi cho cả khu.
• Kiến: kiến không truyền bệnh cho chó mèo, nhưng kiến lửa chích vào mũi, mắt, kẽ chân làm sưng đau, chó mèo con bị nặng hơn. Con vật bị chích nhiều chỗ, sưng mặt hay thở khó thì đưa đi thú y ngay.

Nhà nuôi chó mèo mà cần đặt bả kiến thì bả nằm trong khe kín hoặc hộp bả, không để giọt bả trên sàn và không rắc bột diệt kiến ở lối con vật đi rồi liếm chân.

Phát hiện rồi thì xử lý theo thứ tự nào khi nhà có thú cưng?

Xử lý con vật mà bỏ qua nhà, hoặc ngược lại, đều chỉ được vài tuần. Với bọ chét và ve, làm theo đúng thứ tự dưới đây, vì phần lớn trứng và ấu trùng nằm trong nhà. Lượt nhắc lại sau 2 tuần là bắt buộc, để bắt lứa nở từ kén còn sót.

1. Đưa vật nuôi tới thú y để chọn chế phẩm đúng loài và cân nặng.
2. Giặt nước nóng toàn bộ chăn, đệm, ổ nằm của vật nuôi.
3. Hút bụi kỹ sàn, thảm, khe ghế sofa, đổ túi hút bụi ra ngoài ngay.
4. Xử lý môi trường trong nhà: chân tường, khe sàn, gầm giường, chỗ con vật hay nằm.
5. Lặp lại sau 2 tuần, kiểm lông và giấy trắng mỗi tuần trong 1 tháng.

Khi thi công trong nhà, đưa vật nuôi ra ngoài cùng bát ăn và khay vệ sinh; bể cá phải che kín và tắt máy sục vì nhiều hoạt chất rất độc với cá. Với bọ chét, kỹ thuật viên hút bụi thảm, khe sàn, ổ nằm trước, rồi phun tồn lưu lên khe sàn, chân tường, gầm sofa, gầm giường và ổ nằm, không phun mặt bàn hay giường ngủ của người. Mèo nhạy với nhóm thuốc pyrethroid, nên phải ở ngoài tới khi sàn khô hẳn. Buổi thứ hai cách 10–14 ngày thử lại bằng tất trắng; cách chia phun hai đợt cho sàn, thảm, ổ chó mèo có ở trang dịch vụ.

Hai thói quen nào giảm rủi ro nhiều nhất?

Giữ nhà khô và cất kín thức ăn. Hai việc này cắt cùng lúc nguồn nuôi của gián, kiến, ruồi, chuột, những loài gây hại cho người nhiều nhất. Với nhà nuôi chó mèo, thêm việc thứ ba: giặt ổ nằm theo lịch mỗi tuần và chải lông kiểm tra sau mỗi lần đi dạo ngoài trời.

Bọ chét, ve và gián đều quay lại được từ hàng xóm hay từ lần dắt chó ra công viên, nên với nhà có trẻ nhỏ và thú cưng, lượt kiểm theo lịch giữ số côn trùng ở mức thấp tốt hơn một lần phun rồi chờ; cách chạy lịch 1 lần mỗi tháng có ở kiểm soát định kỳ cho nhà ở. Chọn cách xử lý ít hoá chất cho nhà có người nhạy cảm, xem xếp các cách từ bịt lối tới phun không gian; một buổi xử lý nhiều loài cùng lúc có ở trang phun diệt côn trùng tận nơi.