IPM là gì? Quản lý dịch hại tổng hợp hoạt động ra sao?

IPM khác phun theo lịch ở chỗ nào?

Phun theo lịch trả lời câu hỏi "hôm nay có phải ngày phun không". IPM trả lời câu hỏi khác: "số đếm ở khu này đã vượt mức chấp nhận chưa, và cách nhẹ nhất để kéo nó xuống là gì". Hai câu hỏi đó dẫn tới hai lượng hoá chất rất khác nhau sau 12 tháng.

Chữ "tổng hợp" nghĩa là ghép nhiều biện pháp: vệ sinh, bịt lối, bẫy, bả, và hoá chất khi thật cần, vì không nhóm nào dùng một mình mà đủ. Cách nghĩ này đi ra từ nông nghiệp, nơi phun tràn làm chết cả thiên địch và làm sâu kháng thuốc nhanh hơn. Ở nhà xưởng và bếp, logic vẫn vậy, và đây cũng là chỗ tách nghề pest control đúng nghĩa với một lượt phun lẻ.

Ngưỡng hành động là gì, đặt thế nào?

Ngưỡng hành động là số đếm được chốt trước, vượt mức đó thì bắt buộc can thiệp. Nó khác nhau theo khu: khu chế biến gần như không chấp nhận con nào, kho vật tư cao hơn, sân ngoài cao hơn nữa. Một ngưỡng chung cho cả mặt bằng là dấu hiệu chương trình chưa được thiết kế riêng.

Một ví dụ cụ thể: kế hoạch IPM cho gián Đức ở trường học của Texas A&M đặt ngưỡng hành động là 1 con ở khu bếp, vì gián Đức 10–15 mm sinh sản nhanh và trốn giỏi, thấy một con thường nghĩa là đã có ổ gần đó. Cùng kế hoạch đó, bẫy nào có trên 5 con mỗi lượt kiểm thì phải rà lại cả vệ sinh lẫn cách xử lý của khu.

Đặt ngưỡng cho một mặt bằng mới đi theo bốn bước:

1. Chia khu theo mức rủi ro như bảng trên, mỗi khu một dòng trong chương trình.
2. Đọc bẫy vài lượt đầu để có mức nền, chưa vội chốt số.
3. Chốt con số cho từng khu và từng nhóm loài: gián, ruồi, chuột tính riêng.
4. Ghi luôn việc phải làm khi vượt: xử lý tại chỗ, tìm nguyên nhân, mở phiếu khắc phục có hạn đóng.

Ngưỡng không cố định mãi. Khi đổi dây chuyền, mở thêm kho hay đổi cách chứa rác, khu đó được xếp lại mức rủi ro và chốt số mới.

Giám sát trong IPM gồm những việc gì?

Giám sát là đếm đều đặn rồi ghi theo mã trạm: đọc tấm keo, hộp giám sát chuột không thuốc, trạm bả vành đai ngoài, tấm keo đèn bẫy, soi khe và chân tường tìm dấu vết. Số ghi được đem so với ngưỡng từng khu để biết chỗ nào phải xử lý, chỗ nào chỉ theo dõi tiếp.

Khoảng cách thiết bị có chuẩn để dựa vào. AIB Consolidated Standards đặt hộp giám sát chuột phía trong cách nhau 6–12 m dọc tường bao, trạm bên ngoài cách nhau 15–30 m, và không dùng bả trong thiết bị giám sát bên trong. Mỗi thiết bị mang một mã trên sơ đồ trạm, nhờ vậy số của tháng này so được với tháng trước.

Trong IPM, biện pháp nào dùng trước, hoá chất đứng ở đâu?

Thứ tự đi từ biện pháp ít rủi ro nhất tới nhiều rủi ro nhất: vệ sinh, cơ học, bẫy, bả rồi mới tới phun. Hoá chất không bị cấm, nó đứng cuối vì chỉ xử lý phần ngọn: nguồn thức ăn, nước và lối vào còn nguyên thì vài tuần sau lứa mới thay chỗ.

1. Vệ sinh và quản lý rác: cắt nguồn thức ăn và nước quanh thùng rác, bồn rửa.
2. Cơ học: bịt khe chân cửa từ 6 mm trở lên, lắp lưới chắn, gioăng cửa, kê hàng cách tường.
3. Giám sát: tấm keo, bẫy đèn và trạm bả chuột, vừa đo vừa giảm mật độ.
4. Bả gel và hộp bả đặt đúng chỗ: đưa hoạt chất tới nơi trú mà tia phun không tới.
5. Phun: chỉ khi bốn bước trên chưa đủ và chỉ ở khu được phép.

Vệ sinh ở bước 1 là dọn nguồn thức ăn và nước của côn trùng, không phải phun khử khuẩn. Hai việc này hay bị gọi lẫn, xem khử trùng khác diệt côn trùng ở đâu.

Bảy bước EPA dùng để triển khai IPM gồm những gì?

Hướng dẫn IPM cho trường học của Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ chia việc triển khai thành 7 bước của EPA, từ viết chính sách tới đánh giá kết quả. Bảy bước này áp dụng được cho nhà máy, bệnh viện hay khách sạn, chỉ khác người giữ vai trò và mức ngưỡng từng khu.

1. Ban hành chính sách IPM bằng văn bản cho cơ sở.
2. Phân vai: ai giám sát, ai xử lý, ai duyệt hoá chất.
3. Đặt mục tiêu kiểm soát cho từng khu.
4. Kiểm tra mặt bằng, xác định loài và giám sát mật độ.
5. Chốt ngưỡng hành động.
6. Áp dụng biện pháp theo thứ tự ưu tiên.
7. Đánh giá kết quả và lưu hồ sơ.

Bước 2 hay bị bỏ qua nhất. Không ai chịu trách nhiệm phần vệ sinh và bịt lối thì những việc đó không xảy ra, và IPM quay về thành phun theo lịch.

Vì sao IPM giúp hoạt chất giữ tác dụng lâu hơn?

Vì mỗi lượt phun là một lần chọn lọc: con nhạy chết, con chịu được sống sót và sinh lứa sau. Phun càng dày thì đàn càng nhanh trở thành con cháu của nhóm chịu được. IPM giảm số lần phải dùng hoá chất, nên áp lực chọn lọc giảm và cùng một hoạt chất dùng được lâu hơn.

Cơ chế này được tách riêng ở bài dùng mãi một loại thuốc vì sao kém dần. Với muỗi, trứng chịu khô tới 8 tháng ở thành lu, nên dọn ổ nước phải làm theo lịch, không làm một lần rồi thôi.

IPM ở nhà ở và ở nhà máy khác nhau ra sao?

Ở nhà ở, IPM rút gọn còn ba việc: cắt nước và thức ăn, bịt lối vào, xử lý theo loài khi cần. Chủ nhà tự quan sát được nên không cần trạm đánh số. Nhà máy và cơ sở thực phẩm cần đủ bảy bước, vì phải chứng minh cách vận hành khi bị đánh giá.

Cách chia khu và đặt thiết bị cho nhà xưởng có ở côn trùng trong nhà máy, kho: vành đai, rãnh, áp dụng riêng cho kho bãi xem ba vùng trạm bả và bẫy trong kho. Khi cần một đơn vị dựng và chạy IPM có hồ sơ, xem dịch vụ IPM cho nhà máy, kho.

Đo hiệu quả IPM bằng gì?

Bằng số đếm ở từng trạm qua các tháng, không bằng cảm nhận và không bằng số lượt đã phun. Sau 2–3 tháng, chuỗi số đủ dài để thấy xu hướng; một tháng đầu chỉ cho mức nền. Trạm nào tăng đều thường nằm gần một lối vào chưa bịt hoặc một nguồn chưa cắt.

Cách đọc thực dụng: mỗi tháng chọn ba trạm cao nhất, xem chúng nằm đâu trên sơ đồ trạm, rồi đối chiếu với danh sách việc khắc phục xem điểm gần đó đã sửa chưa. IPM không đưa số đếm về không mãi mãi; nó giữ số ở mức thấp và cho biết sớm khi có chỗ bắt đầu tăng.

Ở nhà máy thực phẩm, công ty đi lượt kiểm côn trùng 1 lần mỗi tháng, riêng trạm chuột 4 lần mỗi tháng, và bàn giao đủ giấy tờ để làm được việc đọc số này:

• Báo cáo phân tích xu hướng qua các tháng, kèm sơ đồ trạm chuột và sơ đồ trạm đèn.
• Báo cáo thực hiện: phiếu công tác của từng lần làm.
• Báo cáo hoá chất đã dùng, kèm phiếu an toàn MSDS.
• Danh sách hành động khắc phục và lịch định kỳ của tháng tiếp theo.

Các chữ trong bộ giấy tờ này, như MSDS hay hành động khắc phục, được giải nghĩa ở bảng khái niệm của chương trình kiểm soát doanh nghiệp.