Bảy nhóm phương pháp kiểm soát côn trùng: nhóm nào hợp loài nào?

Bảy nhóm phương pháp gồm những gì, mỗi nhóm dừng ở đâu?

Bảy nhóm xếp từ việc cắt nguồn tới việc diệt trực tiếp: vệ sinh, cơ học, bẫy giám sát, sinh học, bả, thiết bị điện và phun. Không nhóm nào tự giải quyết được mọi loài. Biết mỗi nhóm hợp loài nào và dừng ở đâu thì mới ghép đúng, thay vì trông vào một cách.

Vệ sinh và cơ học hợp với loài nào nhất?

Hai nhóm này hợp nhất với chuột và những loài vào nhà từ bên ngoài. Chuột nhắt lọt được khe cửa từ 6 mm, nên một nẹp chân cửa và vài chỗ trám cổ ống giải quyết phần lớn đường vào. Gián Mỹ bò lên từ cống thoát sàn thì cần nắp lưới chắn, không cần phun thêm.

• Đậy rác, đổ mỗi tối, rửa thùng rác theo tuần.
• Lau khô bồn rửa và mặt bếp trước khi ngủ hoặc trước khi đóng ca.
• Sửa chỗ rò nước ở bếp, nhà tắm và quanh máy lạnh.
• Trám khe tường, cổ ống, hộp kỹ thuật; lắp gioăng cửa và nẹp chân cửa.
• Lắp lưới chắn cho cửa sổ, ô thoáng và miệng thoát sàn.

Hai nhóm này không diệt con nào, nhưng quyết định lứa sau có chỗ sống hay không. Phần lớn chi phí là chi một lần, dùng được nhiều năm nếu không hỏng.

Bẫy giám sát dùng cho những loài nào?

Bẫy giám sát hợp với gián, chuột và ruồi, ba loài để lại dấu trên bẫy rõ nhất. Giá trị lớn nhất nằm ở chuỗi số đếm chứ không ở số con bắt được. Đặt cố định theo sơ đồ và ghi số theo kỳ thì biết áp lực tăng hay giảm, từ hướng nào tới.

Tấm keo đặt dọc chân tường và sau tủ lạnh cho gián; trạm bả chuột quanh vòng ngoài nhà xưởng cách nhau 15–30 m, trong xưởng là bẫy cách nhau 6–12 m; đèn bắt ruồi đặt ở khu nhận hàng. Trạm nào tăng đều qua nhiều tháng thường nằm gần một lối vào chưa bịt.

Biện pháp sinh học làm được gì với muỗi ở TP.HCM?

Ở nhà dân, biện pháp sinh học gần như chỉ dùng cho muỗi: thả cá ăn lăng quăng vào lu, bể chứa, hồ cảnh, hoặc dùng chế phẩm vi sinh cho ổ nước không đổ được. Lăng quăng thành muỗi trong 7–10 ngày, nên một lu nước bỏ quên 1 tuần là đủ cho cả lứa bay ra.

Giới hạn của nhóm này là phạm vi: nó không đụng tới muỗi trưởng thành đang bay, không dùng được cho gián hay kiến trong nhà. Muỗi vằn lại đẻ ở cả nắp chai lẫn máng xối, nên dọn ổ nước vẫn là việc chính, cá chỉ lo phần ổ lớn cố định.

Bả khác phun ở chỗ nào, loài nào cần bả?

Bả được chính con vật ăn rồi mang về ổ, nên nó tới được chỗ tia phun không tới: khe tủ bếp, trong tường, trong tổ. Gián, kiến, mối và chuột là bốn loài cần bả nhiều nhất. Với loài sống theo đàn, đó là khác biệt giữa giảm tạm thời vài ngày và kéo được cả đàn xuống.

Bả gel trị gián dùng loại có trong danh mục Bộ Y tế cho phép, tác động chậm để con ăn kịp về ổ. Bả tốt vì thế là bả không giết ngay. Xịt thuốc gia dụng quanh chỗ đặt bả làm gián tránh khu đó, nên hai nhóm phải tách chỗ.

Thiết bị chạy điện dùng ở đâu, ở đâu vô ích?

Đèn bắt ruồi hợp với kho thực phẩm và khu nhận hàng, nơi cần giữ ruồi ở mức thấp. Đặt trong phòng ngủ để diệt muỗi thì gần như vô ích, vì muỗi tìm người bằng hơi thở chứ không theo ánh đèn. Máy siêu âm đuổi côn trùng chưa có bằng chứng cho thấy tác dụng.

Bẫy CO2 có cơ chế đúng với cách muỗi tìm mồi nhưng chỉ hạ mật độ ngoài trời trong bán kính hẹp. Mọi thiết bị điện đều không chạm tới nơi sinh sản, nên luôn phải đi kèm dọn nguồn.

Phun hoá chất hợp với tình huống nào?

Phun hợp khi mật độ đã cao cần hạ nhanh, hoặc khi xử lý muỗi trưởng thành trong đợt sốt xuất huyết. Với muỗi vằn, nghiên cứu nhắm vùng từ sàn lên 1,5 m; đội kỹ thuật phun tồn lưu dải chân tường cao 1 m. Phun sương hết tác dụng trong ngày, chỉ hạ muỗi đang bay.

Thứ tự dùng các nhóm và lý do hoá chất đứng cuối được giải thích ở bài IPM là gì và biện pháp nào dùng trước. Loài nào xử lý được mà không cần hoá chất, xem khi nào bỏ được hoá chất, khi nào không.

Ghép các nhóm cho từng mặt bằng thế nào?

Nhà ở dựa chủ yếu vào cắt nguồn, bịt lối và bả, thêm phun khi gián hoặc muỗi đã nhiều. Nhà hàng và nhà máy cần đủ bảy nhóm với tỉ trọng khác nhau, kèm bẫy giám sát để chứng minh khi bị đánh giá. Nhiều loài cùng lúc thì ghép theo khu, không phun chung một bình.

Ở bếp nhà hàng, một lượt của kỹ thuật viên công ty ghép cả bả, phun lẫn bẫy: chấm gel và rắc bột vào khe, chân bàn rỗng cho gián; phun tồn lưu dọc chân tường và quanh cống thoát sàn; bẫy trong bếp, trạm bả có khoá ở vành đai ngoài cho chuột. Bả chuột chỉ đặt vào trong khi chủ quán yêu cầu, vì chuột ăn bả chết trong khe sẽ bốc mùi.

Cách ghép cho từng loại mặt bằng có ở xử lý nhiều loài côn trùng theo mặt bằng. Nơi có bếp hay kho cần giữ mật độ thấp quanh năm nên chạy gói giữ mật độ thấp cho bếp và kho, 1 lần mỗi tháng, riêng chuột 4 lần mỗi tháng.