Muỗi Culex và bệnh viêm não Nhật Bản

Muỗi Culex khác muỗi vằn ở những điểm nào?

Culex và muỗi vằn là hai nhóm khác nhau, dù tên dân gian hay lẫn. Culex thân 4–10 mm nâu xám, không có vằn trắng, đẻ ở nước bẩn và đốt ban đêm; muỗi vằn đen đốm trắng, đẻ ở nước sạch trong vật chứa và đốt ban ngày. Nhầm nhóm là dọn sai chỗ ngay từ đầu.

Đặc điểm từng nhóm có ở trang muỗi cống Culex: nâu xám, đẻ bè ở cống. Nhóm muỗi vằn truyền những bệnh gì, xem sốt xuất huyết, Zika, chikungunya và muỗi Aedes aegypti.

Viêm não Nhật Bản truyền sang người như thế nào?

Virus viêm não Nhật Bản không đi thẳng từ người sang người. Virus lưu hành ở một số vật nuôi và chim; muỗi Culex đốt con vật mang virus rồi đốt người và truyền sang. Người bệnh không lây cho người chung nhà, nhưng người sống gần nơi có vật mang virus thì dễ bị muỗi mang virus đốt hơn.

Vì thế khu gần ruộng lúa, chuồng trại và ao tù có nguy cơ cao hơn khu nội thành, dù mật độ muỗi có khi tương đương. Bài này không thay tư vấn y tế: trẻ sốt cao kèm biểu hiện bất thường thì đưa đi khám ngay, không tự đoán bệnh theo loại muỗi.

Muỗi Culex đẻ ở đâu và lớn nhanh cỡ nào?

Muỗi Culex cái thả từng bè 100–200 trứng nổi trên mặt nước bẩn giàu chất hữu cơ: hố ga, cống hở, bể phốt nứt nắp, rãnh nước thải, ao tù. Một con cái đẻ tới 5 bè trong đời. Lăng quăng lớn trong 5–8 ngày, cả vòng từ trứng tới muỗi khoảng 7–10 ngày ở 30 °C.

Những chỗ đó thường nằm ngoài tầm mắt: hố ga sân sau, hầm xe chung cư, bể lắng không đậy. Mở nắp hố ga, múc một gáo nước soi dưới ánh sáng là thấy lăng quăng ngọ nguậy nếu đây là ổ.

Nhà nào cần chú ý nhóm muỗi Culex?

Nhà giáp nguồn nước bẩn và nhà gần vật nuôi là hai nhóm cần chú ý nhất. Vì Culex bay được 1–2 km, nguồn có thể nằm ngoài ranh nhà: một con mương hở hay trạm xử lý nước thải gần đó cũng đủ nuôi muỗi cho cả khu. Những trường hợp hay gặp:

• Nhà giáp mương thoát nước, kênh rạch hoặc cống hở.
• Nhà gần ruộng lúa, ao nuôi hoặc đất trũng đọng nước quanh năm.
• Nhà gần chuồng trại chăn nuôi, kể cả chuồng nhỏ trong khu dân cư.
• Nhà có hố ga, bể phốt hoặc bể lắng không đậy kín.
• Khu trọ dùng chung tuyến thoát nước hở.

Dấu hiệu dễ nhận nhất là giờ bị đốt: bị đốt nhiều sau khi tắt đèn đi ngủ thì nghiêng về Culex, bị đốt ban ngày thì nghiêng về muỗi vằn. Nguồn muỗi xa nhà tới đâu, xem nguồn muỗi quanh nhà nằm trong bán kính nào.

Đã tiêm vắc-xin viêm não Nhật Bản sao vẫn cần giảm muỗi?

Vì vắc-xin bảo vệ người được tiêm khỏi đúng bệnh đó, còn số muỗi thì không đổi. Muỗi cống vẫn đốt mỗi đêm, và các bệnh khác do muỗi truyền không nằm trong phạm vi vắc-xin này. Lịch tiêm cho trẻ nên hỏi cơ sở y tế; việc giảm muỗi là phần gia đình tự làm song song.

Với nhóm đốt đêm, màn ngủ là biện pháp rẻ và bền nhất, nhất là cho trẻ nhỏ và người lớn tuổi, vì nó che đúng quãng thời gian dài nhất trong ngày. Lưới chắn cửa sổ phòng ngủ bổ sung cho màn.

Giảm muỗi Culex quanh nhà bắt đầu từ đâu?

Bắt đầu từ nước bẩn, không phải từ lu và chậu cây. Đậy kín hố ga và bể phốt, khơi thông đoạn rãnh trước nhà, không để nước rửa chuồng hay nước thải đọng ở sân sau. Hố ga không đổ được thì thả viên diệt lăng quăng như temephos và thả lại định kỳ; không thả vào nước dùng ăn uống, tắm giặt.

Muỗi trưởng thành đậu nghỉ ở bụi cỏ, mép bờ, chân tường tối trong hầm; phun sương hạ đàn đang bay, còn lớp tồn lưu phải nằm đúng những chỗ đó mới có tác dụng. Chung cư thì nguồn thường ở hố ga tầng hầm, xem muỗi trong toà nhà: hầm, hố ga, bể ngầm. Khi công ty làm cho nhà sát mương hay toà có hố ga tầng hầm, kỹ thuật viên xử lý ổ nước trước, rồi phun sương / ULV hạ đàn đang bay và phun tồn lưu thành dải chân tường cao 1 m tính từ mặt nền. Hầm và bãi cỏ ẩm, thiếu sáng là chỗ gói định kỳ nên đi 2 lần mỗi tháng thay vì 1. Cách đội kỹ thuật tìm ổ nước trước khi phun có ở trang dịch vụ diệt muỗi: xử lý ổ nước trước.