Muỗi Aedes aegypti truyền những bệnh nào?

Trả lời nhanh: Aedes aegypti có tên gọi dân gian là muỗi sốt vàng da, nhưng bệnh sốt vàng da không lưu hành ở Việt Nam. Ở trong nước, nhóm này truyền sốt xuất huyết, Zika và chikungunya. Nó đẻ ở nước sạch trong vật chứa quanh nhà và đốt ban ngày, nên cách phòng khác hẳn nhóm muỗi đốt đêm.

Những bệnh nhóm này liên quan tại Việt Nam

Tên gọi dân gian dễ gây hiểu nhầm về mức nguy cơ thật. Bảng dưới đây tách rõ bệnh nào có ở trong nước và bệnh nào không.

Bài này không thay thế tư vấn y tế. Khi có sốt cao đột ngột trong mùa dịch, việc cần làm là đi khám sớm chứ không tự chẩn đoán theo tên loài muỗi.

Vì sao gọi là muỗi sốt vàng da?

Vì tên gọi đó gắn với vai trò của loài này ở những vùng bệnh sốt vàng da lưu hành, chứ không phản ánh tình hình trong nước. Ở Việt Nam, nguy cơ thực tế của nó nằm ở sốt xuất huyết.

Điều này quan trọng về mặt thực hành: nếu chỉ nghe tên rồi cho rằng đây là loài xa lạ thì dễ xem nhẹ. Thực tế đây là loài phổ biến nhất trong nhà và quanh nhà ở đô thị phía Nam.

Nguyên tắc phòng sốt xuất huyết đặt việc loại bỏ nơi muỗi đẻ lên trước mọi biện pháp khác.

Nhận dạng và thói quen

Thân đen với vằn trắng rõ ở chân và lưng. Bay thấp, thường đốt vào cổ chân và mắt cá, và tiếp cận từ phía sau nên hay bị đốt mà không kịp thấy.

Hoạt động mạnh nhất vào sáng sớm và chiều muộn, sống quanh quẩn trong bán kính vài trăm mét quanh nơi nó sinh ra. Nghĩa là nếu bị đốt trong nhà thì ổ đẻ gần như chắc chắn nằm ngay quanh nhà.

Nơi đẻ quanh nhà

• Đĩa lót chậu cây, chậu cảnh và bình hoa trong nhà.
• Khay hứng nước máy lạnh, tủ lạnh và máy giặt.
• Lu, thùng, xô chứa nước ở sân sau và trên sân thượng.
• Máng xối và ống thoát nước mưa bị lá cây chắn dòng.
• Bể cá bỏ không, hòn non bộ và bể nước cảnh không chạy lọc.
• Lốp xe cũ, chậu vỡ, thùng xốp và vật liệu để ngoài trời.

Điểm chung của cả sáu: đều là nước sạch và đều nằm trong tầm tay chủ nhà. Đây là lý do việc dọn vật chứa cho kết quả rõ hơn mọi biện pháp khác với nhóm này.

Vì sao đốt ban ngày lại quan trọng

Vì màn ngủ gần như không bảo vệ được. Người bị đốt lúc đang làm việc, đang học, đang nấu ăn — những khoảng thời gian không ai nằm trong màn.

Nên với nhóm này, biện pháp có tác dụng là lưới chắn cửa sổ và cửa ra vào, quạt ở khu vực ngồi lâu, và trên hết là cắt ổ đẻ để số muỗi giảm ngay từ đầu.

Cách phòng và chi phí

Thứ tự đáng làm: dọn vật chứa nước mỗi tuần, lắp lưới chắn, rồi mới tới xử lý tồn lưu theo chu kỳ cho vòng ngoài. Hai việc đầu tốn ít tiền nhất và giữ được lâu nhất.

Xem cách xử lý trọn gói ở trang dịch vụ diệt muỗi, đặc điểm sinh học ở trang muỗi, mức chi phí ở bảng giá chi tiết.

Câu hỏi thường gặp

Nhà sạch có bị nhóm này không?

Có. Chúng đẻ ở nước sạch chứ không ở nước bẩn, nên nhà lau dọn kỹ mà còn đĩa lót chậu hoặc khay máy lạnh đọng nước vẫn là nơi sinh sản lý tưởng.

Bị đốt ban ngày có chắc là nhóm này không?

Không chắc tuyệt đối, nhưng đó là dấu hiệu nghiêng về nhóm này. Kết hợp thêm dấu hiệu vằn trắng ở chân và thói quen bay thấp đốt vào cổ chân thì khá rõ.

Thả cá có diệt được lăng quăng của nhóm này không?

Có, trong lu, bể cảnh và hòn non bộ. Nhưng phần lớn ổ của chúng nằm ở vật chứa nhỏ như đĩa lót chậu và khay máy lạnh — chỗ không nuôi cá được, phải đổ và lau khô.

Vì sao phun rồi vẫn bị đốt ban ngày?

Vì phun chỉ chạm tới muỗi trưởng thành đang có. Trứng và lăng quăng trong vật chứa vẫn nở tiếp, nên nếu không dọn vật chứa thì lứa mới xuất hiện sau tám tới mười ngày.

Cần khảo sát để tìm hết vật chứa quanh nhà, hãy liên hệ đặt lịch.