Muỗi Aedes aegypti truyền những bệnh nào?

Muỗi Aedes aegypti truyền những bệnh nào ở Việt Nam?

Ở Việt Nam, muỗi vằn nhà Aedes aegypti truyền ba bệnh: sốt xuất huyết, Zika và chikungunya. Sốt xuất huyết là bệnh chính, lưu hành quanh năm và tăng vào mùa mưa; TP.HCM từng ghi nhận hơn 31.000 ca sốt xuất huyết theo tin báo Tiền Phong. Sốt vàng da thì không lưu hành trong nước.

Bài này không thay tư vấn y tế. Sốt cao đột ngột trong mùa mưa thì đi khám sớm, không tự đoán bệnh theo loại muỗi. Hai bệnh hay bị nhắc chung khác nhau thế nào, xem Zika và sốt xuất huyết khác nhau thế nào. Bị đốt rồi thì bao lâu mới phát sốt, xem bị muỗi đốt bao lâu thì biết sốt xuất huyết.

Vì sao Aedes aegypti có tên muỗi sốt vàng da?

Tên tiếng Anh của loài là "muỗi sốt vàng", gắn với vai trò truyền bệnh sốt vàng da ở châu Phi và Nam Mỹ, nơi bệnh này lưu hành. Tên gọi không phản ánh tình hình trong nước: ở Việt Nam, rủi ro thật của loài này nằm ở ba bệnh trong bảng trên, trước hết là sốt xuất huyết.

Nghe tên lạ rồi cho rằng đây là loài muỗi xa lạ là dễ xem nhẹ. Thực tế đây là loài muỗi phổ biến nhất trong và quanh nhà ở các đô thị phía Nam, từ nhà phố tới căn hộ tầng cao có ban công trồng cây. Loài này cũng không mang được mọi virus có trong máu người; vì sao muỗi không truyền HIV có ở bài muỗi có truyền HIV không.

Nhận ra muỗi vằn nhà bằng những dấu hiệu nào?

Muỗi vằn nhà dài 4–7 mm, thân đen với đốm trắng rõ ở chân và một hình đàn lia trắng trên lưng. Muỗi bay thấp, hay đốt cổ chân và mắt cá, tiếp cận từ phía sau nên thường bị đốt mà không kịp thấy. Giờ đốt nhiều nhất là 6–8 giờ sáng và 16–18 giờ.

Giờ bị đốt là dấu hiệu dễ dùng nhất trong nhà: bị đốt lúc 8 giờ sáng ở chân khi đang ăn sáng thì gần như chắc là muỗi vằn, và ổ nằm ngay trong nhà hoặc sát nhà. Chi tiết giờ đốt theo từng loài có ở trang muỗi vằn: đốm trắng ở chân, đốt ban ngày.

Muỗi vằn nhà đẻ trứng ở đâu quanh nhà?

Muỗi vằn nhà đẻ ở nước sạch đọng trong vật chứa nhỏ, gần như luôn nằm trong tầm tay chủ nhà. Mỗi lứa 100–200 trứng, từng hạt đen khoảng 1 mm dính lên thành vật chứa ngay trên mép nước, và một con cái đẻ tới 5 lứa. Những chỗ hay gặp trong nhà phố và căn hộ:

• Đĩa lót chậu cây, lọ hoa, bình cắm cây thuỷ canh.
• Khay hứng nước máy lạnh, khay dưới tủ lạnh.
• Lu, thùng, xô chứa nước ở sân sau và sân thượng.
• Máng xối bị lá cây chắn dòng.
• Bể cá bỏ không, hòn non bộ không chạy lọc.
• Lốp xe cũ, thùng xốp, chậu vỡ để ngoài sân.

Nhà lau dọn kỹ vẫn có muỗi vằn nếu còn một đĩa lót chậu đọng nước, vì loài này đẻ ở nước sạch chứ không ở nước bẩn.

Từ trứng thành muỗi mất bao lâu?

Khoảng một tuần khi trời nóng ẩm. Theo Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng TP.HCM, trứng nở sau 2–5 ngày khi có nước, lăng quăng lột xác 4 lần trong 4–7 ngày, rồi thành cung quăng 1–3 ngày trước khi bay ra thành muỗi. Nhanh nhất chưa tới 10 ngày cho một lứa mới.

Vì vậy vật chứa phải kiểm mỗi tuần, không phải mỗi tháng. Đổ nước thôi chưa đủ: trứng dính trên thành vẫn nở khi nước đầy lại, nên phải chà thành đĩa, thành lu rồi mới đổ. Lu dùng hằng ngày thì đậy kín, bể cảnh lớn thì thả cá ăn lăng quăng.

Vì sao muỗi đốt ban ngày khiến màn ngủ ít tác dụng?

Vì người bị đốt lúc đang làm việc, đang học hay đang nấu ăn, lúc không ai nằm trong màn. Thứ có tác dụng là lưới chắn cửa sổ và cửa ra vào, quạt ở chỗ ngồi lâu, quần áo dài khi ra sân, và trên hết là cắt ổ đẻ để số muỗi giảm từ đầu.

Trẻ nhỏ ngủ trưa là trường hợp màn vẫn cần, vì giấc ngủ trưa trùng giờ muỗi vằn hoạt động. Muỗi hổ châu Á cùng họ hàng thì sống ngoài vườn và đẻ ở chỗ khác hẳn, xem muỗi hổ châu Á khác muỗi vằn nhà ở chỗ nào.

Khi nào cần người xử lý ổ muỗi quanh nhà?

Khi đã dọn vật chứa đều 2 tuần mà vẫn bị đốt ban ngày, hoặc khi nguồn nằm ở chỗ khó với tới như máng xối trên mái, bể ngầm, khay máy lạnh âm trần. Lúc đó cần người múc nước từng ổ đếm lăng quăng, rồi phun sương và tồn lưu dải chân tường tối.

Kỹ thuật viên của công ty đi tìm nước trước khi tìm muỗi: múc gáo ở hố ga, bể ngầm, đĩa chậu cây, máng xối rồi soi ánh sáng đếm lăng quăng. Dải tồn lưu cao 1 m từ mặt nền phun sau rèm, gầm giường, chỗ muỗi vằn đậu nghỉ ban ngày. Ngày 7–10, kỹ thuật viên múc lại nước ở từng ổ đã đánh dấu.

Chỗ hay bỏ sót theo từng kiểu nhà có ở trang muỗi trong nhà ở, căn hộ: chậu cây, khay điều hoà. Cách đội kỹ thuật xử lý ổ nước trước, phun sau có ở trang dịch vụ diệt muỗi; muỗi quay lại quanh năm nên giữ kiểm soát định kỳ theo lịch 1 lần mỗi tháng, nhà ẩm, thiếu sáng 2 lần mỗi tháng.