Phun khử trùng có giúp phòng dịch không, phun lúc nào mới có ích?

Phun khử trùng có giúp phòng dịch không?

Có giúp với bệnh lây qua bề mặt, gần như không giúp với bệnh lây qua muỗi, và giúp ít với bệnh lây chủ yếu qua không khí. Chế phẩm chỉ diệt mầm bệnh đang nằm trên bề mặt lúc phun, nên phải hỏi bệnh đó lây bằng đường nào. Bảng dưới chia theo nhóm bệnh.

Vì sao phun đường phố, sân bãi gần như vô ích?

Vì mặt đường, sân bãi không phải nơi người chạm tay, và chế phẩm bị bụi, bùn, nắng làm mất tác dụng rất nhanh. Tổ chức Y tế Thế giới không khuyến cáo phun khử khuẩn đường phố hay khu ngoài trời, và khuyên không phun hoá chất lên người. Công đó nên dồn cho lau trong nhà.

Trong nhà cũng vậy: phun sương cả sàn mà bỏ tay nắm cửa là làm ngược. Chỗ cần xử lý là nơi người bệnh đã chạm, đã nôn, đã đi vệ sinh, không phải mọi mét vuông. Lau hay phun ở nơi đông người, xem bài nơi đông người nên phun hay lau điểm chạm.

Phun lúc nào mới có ích?

Ngay sau khi có ca bệnh, ở đúng khu người bệnh đã ở. Với bệnh lây qua bề mặt, lượt đầu làm trong 24 giờ và lặp sau 3–5 ngày, vì người mới phát bệnh vẫn thải mầm bệnh trong mấy ngày đầu. Phun hằng tháng khi chưa có ca nào gần như không phòng được gì.

• Lớp học, nhóm trẻ có ca tay chân miệng: lau, ngâm đồ chơi mỗi ngày, dung dịch 0,5% mỗi ngày trong 10–15 ngày theo hướng dẫn của trạm y tế.
• Bếp ăn, nhà ăn có người nôn, tiêu chảy: xử lý ngay trong ngày, người làm bếp nghỉ tới 48 giờ sau khi hết triệu chứng.
• Nhà có người mắc bệnh truyền nhiễm: lau điểm chạm mỗi ngày khi người bệnh ở nhà, làm kỹ khi đã khỏi.
• Sau ngập nước, sau khi gỡ xác chuột: một lượt lau kèm phun trước khi dùng lại.

Khi có ca bệnh, làm theo thứ tự nào?

Báo y tế trước, tách người bệnh, rồi mới dọn và khử khuẩn theo tuyến người bệnh đã đi. Làm ngược, phun trước rồi mới tìm người bệnh, thì bề mặt lại nhiễm từ chính người đó. Sáu bước dưới đây dùng cho trường học, bếp ăn, văn phòng hay dãy trọ.

1. Báo trạm y tế phường hoặc y tế cơ quan; ghi lại người bệnh đã ở khu nào, dùng nhà vệ sinh nào.
2. Cho người bệnh về nhà hoặc ở riêng một phòng, dùng riêng một nhà vệ sinh nếu có.
3. Dọn chất nôn, phân bằng khăn giấy, bỏ túi kín; rửa bề mặt bằng nước tẩy rửa.
4. Lau clo tuyến người bệnh đi qua: tay nắm, công tắc, bàn, nhà vệ sinh, đồ chơi.
5. Phun sương khu người bệnh đã ở nếu phạm vi rộng; người khác rời khu trong giờ cách ly 30–60 phút.
6. Lặp lại lau mỗi ngày và lượt phun sau 3–5 ngày; theo dõi có ca mới không.

Với chất nôn, tiêu chảy, CDC hướng dẫn dùng clo 0,1–0,5%, tức 1.000–5.000 ppm, vì cồn không diệt norovirus. Chọn chất nào cho việc nào, xem bài nên dùng cồn, javel hay Cloramin B.

Vì sao phun khử trùng không giúp phòng sốt xuất huyết?

Vì sốt xuất huyết không lây qua bề mặt mà qua muỗi vằn đốt, và chế phẩm khử khuẩn như Cloramin B không diệt muỗi, không diệt lăng quăng ở liều dùng để lau. Muốn giảm muỗi phải dọn nước đọng trong chậu, lốp xe, máng xối và phun thuốc diệt muỗi đúng loại.

HCDC khuyên khi nghi sốt xuất huyết thì đi khám ngay, không tự điều trị. Vì sao chất khử khuẩn không tác động lên muỗi, xem bài Cloramin B có diệt được muỗi không; ổ nước và giờ đốt của từng loài có ở trang ba loài muỗi hay gặp và ổ nước của chúng.

Phòng dịch bằng phun hay sai ở đâu?

Sai lớn nhất là coi phun là việc phòng dịch chính, trong khi phun chỉ xử lý hậu quả sau khi đã có ca bệnh. Không cách ly người bệnh, không rửa tay, không lau điểm chạm hằng ngày thì phun bao nhiêu lượt bề mặt cũng nhiễm lại. Lỗi thứ hai là phun khi người vẫn còn trong phòng.

1. Phun hằng tháng khi chưa có ca bệnh nào, rồi bỏ lau hằng ngày.
2. Phun đường phố, sân bãi, bãi xe thay vì lau trong nhà.
3. Phun lên người hoặc cho người đi qua buồng phun.
4. Dùng cồn để dọn chỗ nôn, không dùng clo.
5. Phun sương khi trẻ, người hen còn trong phòng.
6. Phun khử trùng để trị muỗi, gián, chuột.

Phun xong, cơ sở được bảo vệ bao lâu?

Không được bảo vệ thêm ngày nào sau khi chế phẩm khô. Khử trùng không để lại lớp chặn mầm bệnh, nên lượt phun hôm nay không ngăn được ca bệnh tuần sau. Thứ giữ được lâu là rửa tay, lau điểm chạm hằng ngày và thông gió; phun là việc làm thêm khi đã có ca.

Công ty làm khử khuẩn khi cơ sở yêu cầu và không hứa lượt phun nào phòng được dịch. Khi cơ sở báo có ca bệnh, kỹ thuật viên hỏi bệnh gì để pha nồng độ cho đúng, làm đúng khu người bệnh đã ở, rồi ghi giờ phun và giờ được vào lại vào biên bản để cơ sở giữ.

Vì sao chế phẩm hết tác dụng ngay khi khô, đọc bài khử khuẩn khô là hết tác dụng, vì sao. Lớp học có ca bệnh lau đồ chơi, bàn ghế ra sao có ở trang khử khuẩn trường học: đồ chơi, bàn ghế, tay vịn; buổi phun có ca bệnh gồm những bước nào, xem trang lau điểm chạm rồi phun theo từng khu.