Khử khuẩn nên dùng cồn, javel hay Cloramin B?

Khử khuẩn nên dùng cồn, javel hay Cloramin B?

Không có chất nào dùng cho mọi việc, nên chọn theo bề mặt và theo thứ cần diệt. Cồn khô nhanh, hợp với đồ điện tử nhưng yếu với một số virus; javel và Cloramin B đều là clo, diệt được rộng hơn nhưng ăn mòn và có mùi. Bảng dưới so bốn nhóm chất hay gặp nhất.

Chất nào cũng phải có số đăng ký lưu hành. Theo Nghị định 91/2016, chế phẩm diệt khuẩn dùng trong gia dụng và y tế phải được đăng ký trước khi bán.

Việc nào dùng chất nào, pha bao nhiêu?

Phần lớn việc trong nhà và cơ sở nhỏ chỉ cần hai chất: cồn cho đồ điện tử và một loại clo pha loãng cho phần còn lại. Mức pha đổi theo việc: lau hằng ngày dùng mức loãng, dọn chất nôn dùng mức đậm. Bảng dưới gom những việc hay gặp và mức các hướng dẫn đang dùng.

Mức 0,05% và 10 phút lấy từ hướng dẫn 3916/QĐ-BYT của Bộ Y tế; mức cho đồ chơi và phòng có ca bệnh lấy từ hướng dẫn của Trạm Y tế phường Tam Phú cho trường mầm non; mức cho chất nôn là của CDC. Lượng bột hay lượng javel cụ thể thì theo nhãn của đúng sản phẩm đang dùng. Bệnh viện dựa vào hướng dẫn 3916 để chia bề mặt thành bốn vùng màu nguy cơ.

Vì sao cồn không thay được clo ở mọi chỗ?

Vì cồn yếu với norovirus, loại virus gây nôn, tiêu chảy hay bùng thành ổ ở bếp ăn và trường học. CDC ghi rõ dung dịch sát khuẩn tay và cồn không diệt norovirus, nên chỗ dính chất nôn, phân phải dùng clo. Cồn còn bay hơi quá nhanh để giữ ướt một mặt sàn đủ lâu.

• Cồn hợp với vật nhỏ, cần khô nhanh: điện thoại, điều khiển, bàn phím.
• Clo hợp với bề mặt lớn và chỗ bẩn nặng: sàn, nhà vệ sinh, khu vừa có người nôn. Phòng khách sạn có khách nôn cũng được khoá lại lau clo, xem cách xử lý phòng khách sạn có khách nôn.
• Tổ chức Y tế Thế giới nêu cồn 70% là mức dùng được cho bề mặt nhỏ; cồn đậm hơn bay hơi nhanh hơn, không mạnh hơn.
• Không phun cồn thành sương trong phòng kín, gần bếp gas hay thiết bị đang nóng.

Khi công ty nhận phun khử khuẩn theo yêu cầu của cơ sở, kỹ thuật viên cũng chia việc đúng như vậy. Phun ULV và lau tay nắm, lan can, nút thang máy dùng Cloramin B 0,1–0,5% hoặc hợp chất amoni bậc bốn có số đăng ký. Màn hình, bàn phím, máy y tế thì che màng hoặc lau riêng bằng cồn 70 độ. Nồng độ và số lô chế phẩm ghi vào biên bản buổi làm.

Javel và Cloramin B khác nhau ở đâu?

Cả hai đều diệt khuẩn bằng clo hoạt tính, khác nhau ở dạng và cách giữ. Javel là dung dịch lỏng, tiện nhưng yếu dần nếu chai để lâu hay để nắng. Cloramin B là bột, cất kín thì giữ hàm lượng lâu hơn, pha tới đâu dùng tới đó, nên trường học và cơ sở y tế hay dùng.

• Javel mua ở siêu thị thường có chất tạo mùi, chất tẩy rửa kèm; đọc nhãn xem có dùng để khử khuẩn không.
• Cloramin B phải cân bột; không có cân thì dùng muỗng đong ghi trên nhãn.
• Cả hai đều ăn mòn inox nếu để khô lại, cả hai đều làm bạc màu vải.
• Dung dịch đã pha của cả hai chỉ dùng trong 1 ngày, phần thừa đổ bỏ.

Cloramin B dùng trên vật liệu nào thì an toàn, vật liệu nào dễ hỏng, xem bài gỗ, vải, inox khi lau Cloramin B.

Dùng chất nào cũng làm theo các bước nào?

Các bước giống nhau với mọi chất: đọc nhãn, rửa bẩn trước, pha đúng, lau cho ướt đều, chờ đủ thời gian, tráng lại chỗ chạm thực phẩm. Khác nhau chỉ ở mức pha và thời gian tiếp xúc ghi trên nhãn, nên bước đầu tiên luôn là đọc nhãn của chính chai hay gói đang cầm.

1. Đọc nhãn: hoạt chất, hàm lượng, số đăng ký, cách pha, thời gian tiếp xúc.
2. Rửa sạch dầu mỡ, bụi bằng nước tẩy rửa, để ráo; mọi chất khử khuẩn đều kém trên bề mặt bẩn.
3. Pha đúng lượng, đủ dùng trong ngày, dán nhãn lên chai đựng.
4. Thấm vào khăn rồi lau cho ướt đều; đồ điện tử lau cồn, không xịt thẳng.
5. Để yên đủ thời gian tiếp xúc trên nhãn.
6. Tráng nước sạch bàn ăn, thớt, đồ chơi; sàn và tường để khô.
7. Rửa tay, giặt khăn, cất chai và gói bột xa tầm tay trẻ.

Những thứ nào không được trộn chung?

Không trộn clo với bất cứ chất tẩy nào khác. Javel hay Cloramin B gặp nước tẩy bồn cầu có axit sinh ra khí clo, gặp chất có amoniac sinh khí gây khó thở, gặp cồn cũng sinh chất độc bay hơi. Trộn chung không mạnh hơn, chỉ làm người lau bị ngộ độc.

• Clo với nước tẩy bồn cầu, chất tẩy cặn vôi có axit.
• Clo với nước lau kính hay chất tẩy có amoniac.
• Clo với cồn, kể cả đổ cồn vào xô vừa pha javel.
• Chế phẩm khử khuẩn với thuốc diệt côn trùng trong cùng một bình phun.

Hít phải khí từ lần trộn nhầm thì có dấu hiệu gì và xử lý ra sao, xem bài Cloramin B độc tới đâu theo từng dạng tiếp xúc.

Máy ozone, đèn UV có thay được chất khử khuẩn không?

Không. Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (EPA) cảnh báo máy tạo ozone bán như máy lọc không khí: ở mức an toàn cho người, ozone gần như không diệt được vi sinh vật, còn ở mức đủ diệt thì hại phổi. Đèn UV chỉ tác động nơi ánh sáng chiếu thẳng tới, bỏ sót mặt khuất.

Khử khuẩn bằng chất nào cũng hết tác dụng khi bề mặt khô và không diệt gián, kiến, muỗi; khác biệt với diệt côn trùng có ở bài khử trùng và diệt côn trùng khác nhau ở đâu. Phòng vừa phun chờ bao lâu mới vào, xem mốc chờ sau phun khử khuẩn; chế phẩm dùng khi phun và cách ghi biên bản có ở trang khử khuẩn chọn chế phẩm theo từng nơi.