Bị muỗi đốt bao lâu thì biết có sốt xuất huyết?

Bị muỗi đốt bao lâu thì bắt đầu sốt nếu đã nhiễm virus?

Thường từ 4 đến 10 ngày. WHO ghi triệu chứng bắt đầu 4–10 ngày sau khi nhiễm, còn CDC Hoa Kỳ ghi mốc hay gặp là 5–7 ngày. Hôm nay bị đốt thì hôm nay chưa thấy gì; nếu có bệnh, cơn sốt đầu tiên thường tới vào khoảng tuần sau.

Khoảng lặng đó là thời kỳ ủ bệnh. Virus nhân lên trong máu nhưng người vẫn ăn ngủ bình thường, nốt đốt không ngứa hơn, không sưng hơn. Muốn đếm ngày thì đếm từ lần bị đốt gần nhất ở nơi đang có ca bệnh, chứ không đếm từ cái nốt to nhất trên tay.

Nhìn nốt muỗi đốt có biết con muỗi mang virus không?

Không. Nốt đốt của muỗi mang virus và muỗi bình thường giống hệt nhau: sưng đỏ, ngứa, lặn sau một hai ngày. Nốt to chỉ cho thấy da phản ứng mạnh với nước bọt muỗi. Muốn biết có nhiễm hay không, chỉ có cách theo dõi cơ thể trong khoảng 2 tuần sau đó.

Không phải con muỗi vằn nào cũng mang virus. Muỗi phải đốt một người đang nhiễm trước, rồi virus nhân lên trong muỗi 8–12 ngày ở 25–28 °C mới truyền được sang người kế tiếp. Ở khu chưa có ca bệnh, một nốt đốt thường chỉ là một nốt ngứa. Hẻm hay khu trọ vừa có người sốt xuất huyết thì khác: lúc đó cơn sốt nào sau khi bị đốt cũng đáng đi khám.

Người nhiễm cũng không phải ai cũng sốt. CDC ghi khoảng 1 trong 4 người nhiễm virus Dengue có triệu chứng; số còn lại khỏi mà không biết mình từng nhiễm. WHO lưu ý người nhiễm lần hai với một chủng khác có nguy cơ bệnh nặng cao hơn, nên người từng mắc sốt xuất huyết càng không được chủ quan.

Sốt xuất huyết diễn tiến theo từng ngày như thế nào?

Bệnh đi qua ba giai đoạn: sốt, nguy hiểm và hồi phục. Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị của Bộ Y tế (Quyết định 2760/QĐ-BYT) đặt giai đoạn nguy hiểm vào lúc tiểu cầu giảm từ ngày 3–7 của bệnh. Bảng dưới đếm từ ngày bị đốt để người nhà dễ canh.

Cơn sốt thường kéo dài 2–7 ngày, có người sốt hai pha: hạ xuống rồi lên lại. Phần lớn người bệnh khỏi sau 1–2 tuần. Mốc trong bảng là mốc hay gặp, không phải ai cũng đúng từng ngày.

Vì sao hết sốt lại là lúc phải canh chừng nhất?

Vì giai đoạn nguy hiểm bắt đầu đúng lúc cơn sốt lui. CDC ghi các dấu hiệu cảnh báo thường xuất hiện trong 24–48 giờ sau khi hết sốt. Nhiều nhà thấy con hết sốt là cho đi học lại, trong khi hai ngày đó mới là lúc cần để ý nhất.

Lúc này thành mạch có thể rò huyết tương, máu cô đặc lại, tiểu cầu có thể xuống dưới 100.000/mm³. Người bệnh trông như đã đỡ nhưng có thể trở nặng trong vài giờ. CDC ghi khoảng 1 trong 20 người có triệu chứng chuyển thành sốt xuất huyết nặng, có thể sốc và nguy hiểm tới tính mạng.

Dấu hiệu nào phải đưa người bệnh vào viện ngay?

Đưa vào viện ngay, kể cả lúc nửa đêm, khi có một trong các dấu hiệu dưới đây. Đây là những dấu hiệu cảnh báo mà WHO, CDC và hướng dẫn của Bộ Y tế cùng nêu. Đừng chờ tới lịch tái khám, cũng đừng chờ xem sáng mai có đỡ hơn không.

• Đau bụng nhiều, nhất là vùng gan dưới bờ sườn phải, hoặc ấn vào thấy đau.
• Nôn nhiều; CDC lấy mốc từ 3 lần trở lên trong 24 giờ.
• Chảy máu chân răng, chảy máu mũi, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc có máu, kinh nguyệt ra nhiều bất thường.
• Lừ đừ, li bì, hoặc ngược lại vật vã, bứt rứt không yên.
• Tiểu ít hẳn đi trong ngày.
• Da tái, tay chân lạnh, thở nhanh.

Lời dặn gọn nhất của HCDC: nghi sốt xuất huyết thì đi khám ngay, không tự điều trị ở nhà. Về thuốc, WHO khuyên tránh các thuốc giảm đau chống viêm như ibuprofen, aspirin vì làm tăng nguy cơ chảy máu. Hạ sốt bằng thuốc gì, liều bao nhiêu thì hỏi bác sĩ đang theo dõi; bài này không thay được một lần khám.

Khi nào xét nghiệm thì biết chắc có sốt xuất huyết?

Khi đã sốt và bác sĩ chỉ định. CDC ghi xét nghiệm máu là cách duy nhất để khẳng định bệnh. Bị đốt xong mà chưa sốt thì chưa có gì để tìm, nên đi xét nghiệm ngay sáng hôm sau chỉ tốn tiền. Ai đang sốt ở khu có dịch thì nên đi khám ngay trong ngày đầu.

Bác sĩ chọn loại xét nghiệm theo số ngày đã sốt, và thường cho đếm tiểu cầu, đo hematocrit nhiều lần trong ngày 3–7 để xem máu có đang cô đặc không. Kết quả bình thường ở ngày thứ hai chưa nói được gì cho ngày thứ năm, nên cứ tái khám đúng hẹn dù người bệnh thấy khoẻ.

Trong lúc theo dõi, nhà cần làm gì để không có thêm người mắc?

Giữ người đang sốt khỏi bị muỗi đốt, và cắt ổ lăng quăng quanh nhà. WHO ghi người nhiễm có thể truyền virus sang muỗi từ 2 ngày trước khi phát sốt tới 2 ngày sau khi hết sốt. Con muỗi nào đốt người bệnh trong quãng đó, khoảng một tuần rưỡi sau có thể đốt lây người khác.

Người bệnh nằm màn cả ban ngày, vì muỗi vằn đốt mạnh lúc 6–8 giờ sáng và 16–18 giờ, đúng lúc cả nhà ít để ý. Mỗi tuần đổ nước, cọ thành lọ hoa, đĩa lót chậu, khay nước máy lạnh. Lăng quăng thành muỗi trong 7–10 ngày, để quá một tuần là lỡ mất một lứa.

Khi trong nhà hay trong hẻm đã có ca bệnh, kỹ thuật viên của công ty làm ba việc: xử lý ổ nước, phun sương hoặc ULV cho sân và lối đi chung, phun tồn lưu một dải chân tường cao 1 m tính từ mặt nền để muỗi đậu vào là chạm thuốc. Muỗi chết dần sau khi chạm thuốc, không hết ngay sau buổi phun. Từng bước của buổi làm có ở trang diệt muỗi: ổ nước, phun sương, tồn lưu.

Nhà có vườn, nhiều chậu cây hay gần kênh thì nên giữ lịch gói kiểm soát côn trùng định kỳ: mỗi tháng một lượt, nơi ẩm và thiếu sáng mỗi tháng hai lượt. Nhận ra muỗi vằn qua đốm trắng ở chân xem trang muỗi vằn Aedes aegypti; khung giờ đốt để chọn lúc mắc màn có ở bài muỗi vằn đốt vào giờ nào. Sốt xuất huyết khác Zika ra sao đọc bài Zika và sốt xuất huyết khác nhau; các bài khác nằm ở nhánh chuyên sâu về muỗi.