Muỗi có truyền HIV không?

Muỗi đốt người nhiễm HIV rồi đốt mình thì có lây không?

Không lây. Trang thông tin HIV của chính phủ Hoa Kỳ (HIV.gov) ghi rõ HIV không lây qua muỗi, ve hay côn trùng khác, cũng không lây qua không khí, nước, mồ hôi hay nước mắt. Đây không phải chuyện xác suất thấp: tới nay chưa có bằng chứng nào cho thấy muỗi từng làm ai nhiễm HIV.

Theo CDC, HIV chỉ lây qua sáu loại dịch cơ thể của người nhiễm: máu, tinh dịch, dịch trước xuất tinh, dịch trực tràng, dịch âm đạo và sữa mẹ, khi chúng đi vào máu hay niêm mạc của người khác. Vết muỗi đốt không đưa máu của người bị đốt trước vào người bị đốt sau, nên không thuộc đường lây nào trong số đó.

Vì sao muỗi truyền sốt xuất huyết mà không truyền được HIV?

Vì virus sốt xuất huyết nhân lên được trong muỗi, còn HIV thì không. Với sốt xuất huyết, virus nhân lên trong muỗi 8–12 ngày rồi mới tới tuyến nước bọt; ký sinh trùng sốt rét phát triển trong muỗi 9–12 ngày. HIV cần tế bào CD4 của người để nhân lên, và muỗi không có loại tế bào này.

Một thí nghiệm của khoa Virus học, Đại học Witwatersrand (Nam Phi), công bố năm 1987, cho muỗi vằn hút máu có trộn HIV qua màng. Nhóm tác giả không thấy virus còn sống trong muỗi, và kết luận muỗi vằn cũng không phải vật truyền HIV theo kiểu cơ học.

Máu còn dính trên vòi muỗi có đủ để lây không?

Không đủ. Bài tổng quan của Viện Nghiên cứu Y khoa Papua New Guinea năm 1996 dẫn tính toán: muốn nhận một đơn vị HIV qua vòi muỗi, một người phải bị khoảng 10 triệu con muỗi vừa đốt người nhiễm đốt tiếp. Virus cũng biến mất khỏi muỗi sau khoảng 1–2 ngày, khi bữa máu tiêu hoá xong.

Cái vòi muỗi cũng không giống mũi kim tiêm. Bên trong có hai ống riêng: một ống hút máu lên, một ống bơm nước bọt xuống để máu không đông. Máu chỉ đi một chiều vào bụng muỗi, không bị đẩy ngược ra ở lần đốt sau. Thứ muỗi bơm vào người là nước bọt, và HIV không có mặt trong nước bọt muỗi.

Rệp giường, ve và côn trùng hút máu khác có truyền HIV không?

Cũng không. HIV.gov xếp ve và mọi côn trùng khác chung nhóm với muỗi. Năm 1989, phòng thí nghiệm bệnh do vector của CDC cho rệp giường hút máu chứa HIV nồng độ rất cao: vẫn dò ra virus trong rệp tới 8 ngày, nhưng virus không nhân lên, và thử truyền qua rệp không thành công.

Thí nghiệm ở Nam Phi năm 1987 cho kết quả tương tự: HIV chỉ còn sống trong rệp giường tối đa 4 giờ. Rệp gây ngứa, mất ngủ và cần xử lý, nhưng CDC ghi rệp giường không được biết là truyền bệnh. Vết rệp cắn khác vết muỗi thế nào có ở bài vết rệp cắn khác vết muỗi thế nào.

Vì sao nhiều người vẫn tin muỗi truyền HIV?

Vì muỗi hút máu, mà máu là đường lây HIV, nên nghe có vẻ hợp lý. Bài tổng quan năm 1996 kể một khảo sát 1.500 học sinh trung học ở Papua New Guinea: 34% cho rằng muỗi mang HIV. Năm 1988, gần một nửa số người được hỏi ở Zaire và Zimbabwe cũng nghĩ vậy.

Hiểu sai chỗ này có hại thật. Có người ngại ở chung, ngủ chung phòng với người nhiễm HIV vì sợ muỗi đốt qua lại. HIV.gov ghi bắt tay, ôm, dùng chung nhà vệ sinh, chung bát đũa cũng không lây. Bị chung một đàn muỗi đốt thì chỉ lo những bệnh muỗi thật sự truyền.

Vậy muỗi truyền những bệnh gì cần lo?

Ở Việt Nam, muỗi vằn truyền sốt xuất huyết, Zika, chikungunya; muỗi cống truyền viêm não Nhật Bản; muỗi đòn xóc truyền sốt rét. Đó là những bệnh đáng để dọn ổ nước và chống muỗi đốt. Muỗi vằn thân 4–7 mm, đen có đốm trắng, đốt ban ngày và đẻ trong nước sạch quanh nhà.

Muỗi vằn truyền những bệnh gì và nhận ra nó thế nào có ở bài muỗi Aedes aegypti truyền những bệnh nào; ba loài muỗi hay gặp xem trang loài muỗi. Muốn giảm muỗi trong nhà thì cắt ổ nước trước. Kỹ thuật viên của công ty xử lý ổ nước, phun sương hoặc ULV cho sân vườn và phun tồn lưu dải chân tường cao 1 m; muỗi chạm thuốc chết dần, chi tiết ở trang diệt muỗi: ổ nước, phun sương, tồn lưu. Nhà ẩm, gần kênh nên giữ gói kiểm soát côn trùng định kỳ mỗi tháng hai lượt, nơi khác mỗi tháng một lượt. Các bài khác nằm ở nhánh chuyên sâu về muỗi.