Gián đất là con gì?

Có người bới chậu cây thấy mấy con gián nhỏ đen bóng chui sâu xuống đất. Có người dọn kho củi, bao trấu thấy con gì tròn dẹt như đồng xu, màu nâu đen, không cánh, bò chậm. Có người thấy gián to bò ra từ khe gạch sân sau cơn mưa. Cả ba đều có thể được gọi là "gián đất".

Bài này giúp anh chị biết mình đang gặp con nào, có hại gì trong nhà, và cần xử lý tới đâu. Nếu gián bạn thấy là gián nhỏ nâu vàng trong tủ bếp, đó là gián Đức, một chuyện khác hẳn; xem trang gián Đức.

Gián đất mà người ta hay nói là con nào?

Ba con hay được gọi là gián đất: gián cái không cánh hình tròn dẹt sống trong đất tơi, lá mục, chuồng trại; gián chậu cây nhỏ đen bóng dài khoảng 2 cm, đào dưới đất trồng cây; và gián Mỹ to nâu đỏ, sống trong cống, hố ga, khi trời mưa bò lên mặt đất.

Con thứ nhất là loại gián mà dân gian, Đông y gọi là gián đất hay thổ miết trùng. Con cái không cánh, thân dài khoảng 2–3 cm, con đực có cánh và hay bay vào đèn. Chúng ăn lá mục, mùn, không phải loài gây hại trong bếp như gián Đức.

Gián nhỏ đen bóng trong chậu cây có hại không?

Không nguy hiểm, nhưng làm phiền. Loài gián này, tên khoa học Pycnoscelus surinamensis, sống trong đất ẩm, ăn rễ non, mùn, lá mục; khi nhiều có thể cắn hại rễ cây non. Đặc biệt là chúng sinh sản được mà không cần con đực, nên một chậu cây nhiễm có thể mang cả đàn vào nhà.

Dấu hiệu dễ thấy là lúc tưới cây, gián chạy ra từ lỗ thoát nước chậu, hay khi thay đất thấy nhiều con nhỏ trong lớp đất sát đáy. Ban đêm vài con bò ra sàn gần chậu. Chúng không làm tổ trong tủ bếp như gián Đức, vì cần đất ẩm để sống.

Xử lý gián đất trong chậu cây thế nào?

Thay đất cho chậu nhiễm, để chậu khô hơn, và không đặt chậu cây ẩm sát chân tường trong nhà. Chậu nhỏ có thể dỡ cây ra, rũ sạch đất cũ, rửa rễ, trồng lại bằng đất mới. Chậu lớn thì giảm tưới, kê chậu cao khỏi nền, dọn lá mục trên mặt chậu.

• Kê chậu lên đế cao chừng 5 cm, không để đáy chậu chạm nền gạch ẩm.
• Đổ nước trong đĩa lót sau mỗi lần tưới, chậm nhất 3 ngày một lần, vừa bớt gián vừa bớt muỗi.
• Đất mua về để ở ngoài, kiểm một ít trước khi dùng cho chậu trong nhà.
• Đặt một tấm bẫy keo cạnh chậu qua đêm, kiểm lại sau 1 tuần để biết còn gián không.

Không cần phun thuốc trong nhà cho loài này. Phun lên đất chậu còn ảnh hưởng tới cây và giun đất có ích.

Gián đất tròn dẹt bò vào nhà thì sao?

Thường là lạc vào, nhất là con đực có cánh bay theo đèn vào ban đêm, hoặc con cái theo bao củi, bao trấu, chậu cây. Chúng không sống được lâu trong nhà khô, không sinh ổ trong bếp. Nhặt bỏ ra ngoài là đủ; nếu thấy thường xuyên thì dọn lá mục, đống đất, củi sát tường nhà.

Một điều nên biết: gián đất loại này được bán làm vị thuốc trong Đông y. Anh chị không nên tự bắt, tự làm thuốc uống, vì gián sống ngoài tự nhiên có thể mang vi khuẩn, ký sinh trùng; muốn dùng phải qua thầy thuốc và nguồn đã sơ chế đúng.

Gián đất có phải là gián Mỹ ở cống không?

Một phần người gọi gián đất là gián Mỹ, con to nâu đỏ sống dưới cống, hố ga. Loài này thì cần xử lý, vì chúng bò từ chỗ bẩn lên bếp, nhà tắm, có thể mang vi khuẩn. Cách làm là chặn ở cống: nắp thoát sàn có lưới, trám khe ống, và phun tồn lưu ở cống, hố ga.

Trang gián Mỹ có ảnh và cách phân biệt kỹ hơn. Nếu nhà có cả gián nhỏ trong tủ bếp lẫn gián to ở cống, hai loài cần cách xử lý khác nhau.

Gián Surinam vào nhà theo chậu cây mua ở đâu?

Phần lớn theo chậu cây mua ở vựa cây, chợ hoa, nhất là cây trồng trong đất ẩm, nhiều mùn, để lâu ngoài vườn ươm. Đất bón phân chuồng, xơ dừa ẩm cũng có thể mang gián. Vì gián này sinh sản được mà không cần con đực, chỉ một con trong chậu là đủ thành cả đàn.

Theo tài liệu của Đại học Florida về gián Surinam, loài này sống chủ yếu trong đất, mùn, phân ủ, và thường được chuyển đi khắp nơi theo cây cảnh. Kiểm một chậu cây mới mua mất chừng 5 phút:

1. Nhấc chậu lên, nhìn lỗ thoát nước đáy chậu xem có gián, côn trùng chui ra.
2. Gõ nhẹ thành chậu, gạt lớp đất mặt 2–3 cm xem có gián nhỏ đen bóng.
3. Để chậu ngoài hiên vài ngày, đặt một tấm bẫy keo bên cạnh qua đêm.
4. Có gián thì thay đất mới trước khi đưa vào nhà.

Gián đất có cắn người, có truyền bệnh không?

Gián đất trong chậu cây và gián tròn dẹt ngoài vườn gần như không cắn người, không vào bếp ăn đồ ăn như gián Đức, nên ít liên quan tới chuyện lây bệnh qua thức ăn. Gián Mỹ ở cống thì khác: chúng đi từ chỗ bẩn lên mặt bếp, có thể mang vi khuẩn gây tiêu chảy.

Người có hen suyễn, viêm mũi dị ứng nên tránh tiếp xúc nhiều với phân, xác gián nói chung, kể cả loài sống ngoài vườn. Đeo găng khi thay đất chậu có nhiều gián, rửa tay sau khi làm vườn.

Sau mưa lớn thấy nhiều gián ngoài sân thì làm gì?

Mưa lớn làm ngập cống, hố ga, gián Mỹ bò lên mặt đất, vào sân, vào nhà qua cửa và phễu thoát sàn. Đậy kín nắp hố ga, nắp thoát sàn, nẹp chân cửa, quét sân, dọn lá mục sát nhà. Vài ngày sau khi nước rút, gián thường quay lại cống; nếu vẫn nhiều, cần xử lý ở cống.

Việc nên làm ngay sau trận mưa lớn:

• đóng cửa ra sân, cửa sau vào buổi tối;
• kiểm nắp thoát sàn nhà tắm, sân phơi, bếp có bị nước đẩy bật không;
• quét sân, dọn rác trôi vào, lá mục dồn ở chân tường;
• xịt nước xà phòng những con bò vào nhà, nhặt bỏ bằng găng;
• để ý hố ga có nắp hở, báo chủ nhà, tổ dân phố nếu là cống chung.

Nhà có sân thấp hơn mặt đường hay bị ngập nhiều lần trong mùa mưa nên gắn nắp thoát sàn chống trào. Bài kho xưởng vừa ngập nước kiểm chuột, mối ở đâu có danh sách kiểm sau ngập, dùng được cho cả nhà ở.

Cùng nhóm mẹo dân gian, anh chị có thể đọc thêm kiến bò vào laptop phải làm sao và vì sao kiến bò lên giường ngủ.

Khi nào nên gọi người làm?

Nên gọi khi gián Mỹ bò lên nhà tắm, bếp nhiều đêm liền, khi sân vườn nhiều gián và côn trùng sau mưa, hoặc khi không chắc con mình thấy là loài nào. Kỹ thuật viên khảo sát không thu phí, nhận loài trước rồi mới nói có cần xử lý hay không.

Đội kỹ thuật của Khử Trùng Toàn Cầu phun tồn lưu cống, hố ga với gián Mỹ, bơm gel vào khe tủ với gián Đức; gián trong đất chậu cây thì kỹ thuật viên hướng dẫn cách thay đất, kê chậu, không phun trong nhà. Cách làm ở trang dịch vụ diệt gián; các loài gián khác ở mục gián.