Ruồi truyền bệnh gì và lây bằng cách nào?

Ruồi truyền những nhóm bệnh nào?

Ruồi nhà chủ yếu liên quan tới bệnh đường tiêu hoá: tiêu chảy, ngộ độc thức ăn, tả, lỵ, thương hàn, cùng giun sán đường ruột. Ruồi không gây ra các bệnh này mà chở tác nhân từ rác, phân sang thức ăn.

Ruồi nhà dài 6–8 mm, xám, lưng có bốn sọc đen; nhận ra đúng loài giúp biết ổ ở đâu, xem trang bốn loài ruồi hay gặp và chỗ đẻ của từng loài.

Ruồi để lại mầm bệnh trên thức ăn theo những đường nào?

Ba đường, và không đường nào cần tới vết cắn. Lông phủ khắp chân và thân giữ lại vi khuẩn từ rác, phân; dịch tiêu hoá nôn lên thức ăn chứa chính thứ ruồi vừa ăn; phân thải ra ngay lúc đang ăn. Đường thứ tư là trứng đẻ lên thức ăn để lâu.

• Lông chân và thân: vi khuẩn bám theo hạt bẩn, mắt thường không thấy.
• Dịch nôn: vết ướt nhỏ trên thức ăn, khô lại thành đốm mờ.
• Phân: chấm đen li ti trên bóng đèn, mép kệ, mặt bàn, góc trần.
• Trứng: cụm hạt trắng ở kẽ thức ăn và mép bao bì, nở sau 8–24 giờ.

Vì sao ruồi đậu vài giây cũng đủ để lây?

Vì miệng ruồi nhà không nhai được, chỉ hút được chất lỏng. Gặp thức ăn khô, nó nôn dịch tiêu hoá ra để làm mềm rồi hút lại, và dịch đó mang theo bữa ăn trước của nó ở thùng rác hay bãi phân cách đó vài phút bay. Một lần đậu ngắn đã đủ chuyển mầm.

Ruồi còn ăn liên tục và thải rất nhanh, nên nơi nó hay đậu nghỉ phủ đầy chấm đen. Thấy chấm đen dày ở mép đèn, mặt dưới kệ là biết ruồi đậu ở đó nhiều ngày, và bề mặt quanh đó cần lau kỹ cuối mỗi ca.

Chấm phân khô nhanh nên trên trần, cửa kính ít gây hại; đáng lo khi nó nằm trên thớt, mặt bàn chế biến hay kệ bát. Lau bằng khăn ẩm với nước tẩy rửa pha loãng, không phủi khô cho bụi bay. Xác ruồi dồn trong khe cửa sổ hay kín tấm keo thì dọn sớm, không đợi tới lịch kiểm, vì xác để lâu kéo kiến và bọ nhỏ tới ăn.

Mầm bệnh trên chân ruồi đến từ đâu?

Từ chỗ ruồi đẻ và ăn: thùng rác ướt, khu tập kết rác, phân chó mèo, bẫy mỡ, xác động vật. Ruồi bay 1–2 km tìm chỗ đẻ, nên bãi rác cuối hẻm hay chuồng trại gần đó có thể là nguồn mầm bệnh cho cả xóm, dù bếp nhà mình giữ sạch.

Ruồi cái đẻ 75–150 trứng mỗi đợt vào rác ướt, và ở khoảng 30 °C chỉ mất 7–10 ngày cho một lứa. Vì sao con số này quyết định chu kỳ đổ rác và lịch xử lý, xem bài vòng đời ruồi quyết định cách xử lý ra sao. Ruồi bỗng vào nhà nhiều trong vài ngày thì dò nguồn ở đâu, xem ruồi bay vào nhà nhiều là điềm gì.

Ruồi có lây bệnh qua vết cắn hay qua không khí không?

Không. Ruồi nhà không cắn người, và mầm bệnh không bay trong không khí mà chỉ sang được khi ruồi đậu lên thức ăn hay bề mặt. Khác với muỗi hút máu đưa virus thẳng vào máu, với ruồi việc cần làm là ngăn nó chạm vào thức ăn, không phải chống đốt.

Vì thế xịt thuốc vào không khí trong bếp ít tác dụng hơn nhiều so với đậy thức ăn, mà còn làm nhiễm bề mặt tiếp xúc thực phẩm. Nấu chín diệt phần lớn vi khuẩn, nhưng món đã chín để nguội rồi bị ruồi đậu thì lại nhiễm mới: rủi ro nằm ở khâu sau khi nấu.

Thức ăn bị ruồi đậu có cần bỏ không?

Món nóng vừa nấu và ăn ngay, bị đậu thoáng qua một lần, thường không phải lý do để bỏ. Món để nguội lâu, món ăn sống, rau trộn, và bất cứ thứ gì bị đậu nhiều lần hoặc có cụm trứng trắng thì nên bỏ, vì mầm bệnh đã có thời gian sinh sôi trên đó.

Nhà có trẻ sơ sinh nên chặt hơn mức đó: trẻ nhỏ bị tiêu chảy mất nước nhanh, mà ruồi lại hay đậu vào bình sữa, núm ti, khăn sữa và mặt bé lúc ngủ. Tráng xong thì cất bình, núm ti vào hộp có nắp, che nôi bằng màn, đổ thùng tã bẩn ra ngoài trong ngày vì tã là chỗ ruồi đẻ, và không xịt thuốc diệt ruồi trong phòng bé. Bé tiêu chảy kèm bỏ bú, lừ đừ thì đưa đi khám ngay.

Với cơ sở kinh doanh ăn uống, nguyên tắc an toàn là bỏ. Người quyết định giữ lại không phải người chịu rủi ro, và một suất ăn không đáng để đổi lấy một ca ngộ độc bị báo lên đoàn kiểm tra.

Chặn đường lây từ ruồi sang thức ăn theo thứ tự nào?

Làm từ việc chặn tiếp xúc tới việc giảm số ruồi, vì đậy được thức ăn là cắt cả ba đường lây ngay trong ngày, còn giảm ruồi cần vài tuần. Thứ tự dưới đây dùng được cho bếp gia đình lẫn quán ăn; quán ăn làm thêm bước ghi số đếm để có số liệu trình khi kiểm tra.

1. Đậy thức ăn ở mọi khâu: quầy bày, bàn ra món, khu chờ phục vụ.
2. Tách khu rác khỏi khu chế biến, thùng có nắp, rác ra khỏi bếp trong ngày.
3. Lau bề mặt tiếp xúc thực phẩm cuối mỗi ca, kể cả khi nhìn đã sạch.
4. Chặn cửa bằng rèm nhựa, lưới hoặc quạt gió để giảm số con vào.
5. Đặt đèn keo ở chỗ khuất, cách cửa ít nhất 5 m, không treo trên khu chế biến.
6. Đếm số ruồi dính trên tấm keo theo loài ở mỗi lượt kiểm hằng tháng, so với lần trước.

Khi khảo sát bếp quán, kỹ thuật viên mở những thứ ít ai mở: nắp bẫy mỡ, nắp thoát sàn, đáy thùng rác, khay nước tủ lạnh, xô lau nhà. Chỗ có dòi trắng hoặc màng nhầy đen là ổ, rồi mới chia việc khách dọn phần nào, kỹ thuật làm phần nào. Ở khu chế biến chỉ lắp đèn keo, không dùng đèn điện giật vì xác ruồi văng vào thức ăn, và không phun lên mặt bàn chế biến.

Cách làm cho bếp quán có khu rác, bẫy mỡ và thoát sàn, xem ruồi trong nhà hàng: khu rác, bẫy mỡ, thoát sàn. Cơ sở cần người tìm ổ dòi và đặt đèn keo đúng chỗ thì xem cách diệt ruồi ở bếp quán từ ổ dòi tới đèn keo; quán ăn có ruồi quanh năm nên giữ bằng lịch kiểm định kỳ thay vì gọi khi đã nhiều.