Tại sao chuột vào nhà và chúng ẩn ở đâu?

Tiếng chạy có nhịp, nghe như vật nặng lăn từng quãng rồi dừng, gần như luôn là chuột; thằn lằn chỉ phát ra tiếng tặc lưỡi và không đủ nặng để nghe bước chân qua trần thạch cao. Chuột hoạt động mạnh nhất từ khoảng 22 giờ đến 4 giờ sáng, đúng lúc nhà yên tĩnh nên tiếng động nghe rõ hơn thực tế. Cách kiểm tra đơn giản: rắc một lớp bột mì mỏng ở góc trần có lỗ thăm hoặc dọc chân tường gần chỗ nghe tiếng, sáng hôm sau soi dấu chân — chuột để lại dấu bốn ngón kèm vệt đuôi kéo.

Vì chuột cần nước và chỗ trú trước khi cần thức ăn. Một vòi rỉ dưới bồn rửa, khay hứng nước máy lạnh, chậu cây tưới đẫm là đủ giữ chân một đàn; chỗ trú thì nhà nào cũng có: khoang trần, hộp kỹ thuật, sau máy giặt, gầm tủ bếp. Thức ăn của chuột cũng không phải chỉ là cơm thừa — bao gạo, thức ăn thú cưng, hạt, mì gói, thậm chí xà phòng và nến đều ăn được. Nhà sạch chỉ làm chuột ở lại ít hơn, không ngăn được chúng vào.

Năm đường phổ biến, theo thứ tự hay gặp ở nhà phố TP.HCM: miệng cống thoát sàn và hố ga không có lưới; khe dưới cửa cuốn và cửa chính; lỗ xuyên tường của ống nước, ống điều hoà, dây cáp; mối nối giữa mái tôn và tường; và theo đồ vật mang vào như thùng hàng, bao gạo, pallet. Chuột nhắt chui lọt khe khoảng 6 mm — cỡ đầu bút chì; chuột cống cần khoảng 12–20 mm. Vì vậy một khe nhỏ mà bạn không để ý vẫn là cửa mở với chúng.

Ở nơi tối, ấm, ít người qua lại và sát nguồn nước: khoang trần thạch cao, hộp kỹ thuật ống nước, gầm tủ bếp, sau tủ lạnh và máy giặt, trong kho chứa đồ ít mở, dưới đống thùng carton. Chuột không đi giữa phòng mà men theo chân tường, nên ổ gần như luôn nằm ở một góc kín có đường chạy dọc tường dẫn tới. Tìm vệt dầu sẫm màu dọc chân tường và phân tập trung — hai dấu vết đó chỉ thẳng tới chỗ trú.

Mưa làm ngập hang chuột ngoài trời và cống rãnh dâng nước, đẩy cả đàn tìm chỗ khô hơn — nhà ở là nơi gần nhất. Cùng lúc, mùa mưa ở TP.HCM trùng với thời gian chuột sinh sản mạnh, nên số cá thể cần chỗ trú tăng lên. Vì vậy chuột thường vào nhà thành đợt sau vài trận mưa lớn đầu mùa, và nếu lúc đó lối vào chưa bịt thì chúng ở lại luôn sau khi mưa dứt.

Vì công trình đào móng, phá nền và dọn bãi làm xáo trộn hang ổ và nguồn thức ăn của đàn chuột đang sống ở đó; chúng buộc phải di chuyển và các nhà liền kề nhận số chuột này. Hiện tượng tương tự xảy ra khi khu đất trống bên cạnh bị san lấp, kênh rạch được nạo vét hoặc một quán ăn gần nhà đóng cửa. Đây là lý do nên bịt lối vào ngay khi thấy công trình khởi công, thay vì đợi thấy chuột mới làm.

Chuột leo rất giỏi: chúng đi theo ống nước và ống thoát bám ngoài tường, dây cáp, cây sát nhà, và bên trong theo hộp kỹ thuật, ống rác, khe thang máy. Chuột nhà (Rattus rattus) còn giỏi leo hơn chuột cống và thường sống hẳn trên trần. Vì vậy căn hộ tầng cao vẫn có chuột nếu trục kỹ thuật của toà nhà hở; lối vào từng căn thường là lỗ thoát sàn ban công, khe quanh ống nước và khe dưới cửa.

Vì chợ và kênh là nơi đàn chuột sống thường trực — chợ cung cấp thức ăn liên tục, kênh cung cấp nước và hang. Nhà nằm trong bán kính vài chục mét là vùng kiếm ăn ban đêm của đàn đó, và mỗi đêm chuột đi tuần qua các lối vào quen thuộc. Với vị trí này, diệt số chuột đang có chỉ giữ được vài tuần vì đàn ngoài kia sẽ lấp chỗ trống; việc quyết định là bịt lối vào và giữ nhà không có gì hấp dẫn hơn hàng xóm.

Thường là nhiều hơn một. Chuột rất thận trọng, con bạn nhìn thấy là con đi kiếm ăn hoặc con bị đẩy ra khỏi ổ vì đàn đã đông; phần còn lại đang nằm trong trần hoặc khe. Chuột nhắt thành thục sau 6–8 tuần tuổi, mang thai khoảng 20 ngày, mỗi lứa 5–8 con và đẻ 5–10 lứa một năm, nên một cặp vào nhà đầu mùa mưa có thể thành vài chục con sau ba tháng. Thấy một con vào ban ngày càng đáng lo hơn thấy ban đêm.

Không phải điềm báo — chuột đẻ trong nhà nghĩa là nhà bạn đang có đủ ba điều kiện để một ổ tồn tại: chỗ trú kín, nước và thức ăn gần đó. Chuột mẹ chọn nơi ấm và ít bị động: tủ đồ cũ, thùng giấy, gầm tủ, khoang trần. Điều nên rút ra từ hiện tượng này là ổ đã ổn định ít nhất vài tuần, vì chuột không đẻ ở nơi mới vào. Việc cần làm là tìm ổ, xử lý dứt điểm và bịt lối vào — không phải xem ngày.

Rất gần chỗ bạn thấy — chuột con chưa mở mắt không tự đi xa quá vài mét. Tìm trong bán kính đó ở nơi tối và có vật liệu mềm: giấy vụn, vải, xốp bị xé nhỏ là dấu hiệu chuột mẹ làm ổ. Chuột con xuất hiện ngoài ổ thường vì ổ bị động, mẹ đang dời con, hoặc ổ đã quá đông. Bài phải làm gì khi thấy chuột con trong nhà nói kỹ cách xử lý trong tình huống này.

Chuột hoang trong nhà rất sợ người và ánh sáng đột ngột, vì chúng dựa vào bóng tối để tránh kẻ săn mồi. Vì vậy bật đèn là chúng chạy, và bạn thường chỉ thấy đuôi. Nhưng đàn sống lâu trong nhà quen dần với tiếng động sinh hoạt và có thể đi lại khi nhà còn thức. Chuột dạn người, bò ra giữa phòng ban ngày là dấu hiệu mật độ đã cao tới mức chúng phải tranh ăn ở giờ bất lợi.

Hầu như không, khi nhà vẫn có nước và chỗ trú. Chuột chỉ rời đi khi bị mất một trong ba điều kiện sống hoặc khi đàn đông tới mức một phần phải tách ra tìm chỗ mới — lúc đó nhà bạn vẫn giữ phần còn lại. Chờ đợi chỉ làm ổ ổn định hơn và đàn đông hơn. Việc đầu tiên nên làm không phải mua bẫy mà là xác định chúng đang ở đâu và vào bằng đường nào.

Chuột hoạt động chủ yếu từ chập tối tới rạng sáng, cao điểm khoảng 22 giờ đến 4 giờ. Ban ngày chúng ở trong ổ, chỉ ra khi đói vì đàn quá đông, khi ổ bị động, hoặc khi nơi đó rất yên tĩnh như kho hàng, nhà bỏ trống. Vì vậy quan sát dấu vết vào buổi sáng chính xác hơn rình xem ban đêm: phân mới còn bóng và mềm, phân cũ khô và bạc màu.

Có, khi ổ ở gần và tủ ít mở. Chuột thích vải và giấy để lót ổ, nên tủ quần áo ít dùng, hộc giường có ngăn kéo, thùng chăn màn là nơi hay bị chọn, nhất là ở phòng để trống. Dấu hiệu là vết gặm ở mép vải, phân nhỏ và mùi khai. Giường đang ngủ hằng ngày ít bị hơn vì có hơi người, nhưng chuột vẫn đi ngang khi tìm đường.

Mùi khai nồng, giống amoniac, gần như chắc chắn là nước tiểu chuột — chúng đánh dấu đường đi bằng nước tiểu và tiểu liên tục khi di chuyển. Mùi đậm nhất ở nơi chúng đi lại nhiều: hộc dưới bồn rửa, ngăn để nồi, góc tủ giáp tường. Mùi hôi thối kéo dài nhiều ngày thì khác — đó thường là xác chuột chết trong khe hoặc trần.

Không. Chuột chù là loài ăn côn trùng, mõm dài nhọn, mắt rất nhỏ, đi lại ban đêm và có mùi hôi đặc trưng; chúng không gặm phá đồ đạc, ít sinh sản trong nhà và thường vào rồi đi. Chuột nhắt và chuột cống là loài gặm nhấm, răng cửa mọc liên tục nên gặm mọi thứ, sinh sản nhanh và lập ổ trong nhà. Nhận nhầm chuột chù thành chuột dẫn tới đặt bẫy sai mồi — chuột chù không ăn hạt.

Chỉ một phần. Mèo nhà được cho ăn đủ ít khi săn, và chuột nhanh chóng học được lối đi tránh mèo; mùi mèo có làm chuột dè dặt hơn nhưng không ngăn được một đàn đang cần chỗ trú mùa mưa. Thực tế nhiều nhà nuôi mèo vẫn có chuột trên trần vì mèo không lên đó được. Mèo là biện pháp phụ; bịt lối vào mới là biện pháp chính.

Không đáng tin. Trong các thử nghiệm, chuột phản ứng vài ngày đầu rồi quen với âm thanh và sinh hoạt bình thường; sóng siêu âm cũng bị tường, đồ đạc chặn nên không tới được khe chuột đang trú. Nếu đã mua, dùng như biện pháp phụ ở khu vực chưa có chuột; đừng trông cậy nó để đuổi một đàn đã lập ổ.

Nhìn phân và kích thước dấu vết: phân chuột nhắt nhỏ như hạt gạo, 3–6 mm, hai đầu nhọn; phân chuột cống to 12–20 mm, đầu tù. Chuột nhắt nặng 12–30 g, chạy nhanh và leo giỏi; chuột cống nặng 200–500 g, đi men dưới đất, thường lên từ cống. Xem bộ câu hỏi nhận biết chuột nhắt và chuột cống qua phân, vết gặm và tiếng động.

Nguy hiểm thật ở hai điểm: bệnh và cháy. Nước tiểu và phân chuột mang vi khuẩn Leptospira, Salmonella và có thể có virus Hanta; dây điện bị gặm là nguyên nhân của nhiều vụ chập cháy. Vì răng cửa chuột mọc liên tục nên chúng gặm để mài răng, không phải để ăn. Mức nguy hiểm cụ thể theo từng tình huống nằm trong bộ câu hỏi chuột trong nhà gây bệnh gì.

Tìm lối vào và đường đi trước, mua bẫy sau. Trong một buổi sáng: soi phân, vệt dầu dọc chân tường, vết gặm; kiểm tra miệng cống, khe cửa, lỗ xuyên tường; ghi lại vị trí. Có bản đồ đó rồi thì bẫy mới đặt đúng chỗ và lối vào mới bịt đúng khe. Làm ngược lại — rải bẫy khắp nhà — là cách phổ biến nhất khiến người ta bắt được vài con rồi vài tuần sau lại có. Với nhà đã nghe tiếng trên trần nhiều đêm liền, dịch vụ diệt chuột khảo sát tận nơi và chỉ ra lối vào trước khi báo giá.