Gián có ăn được không, lỡ nuốt phải gián nhà thì sao?

Gián có ăn được không?

Gián nhà thì không ăn được. Ở vài nơi người ta nuôi gián trong chuồng riêng để làm dược liệu hoặc thức ăn cho vật nuôi. Gián bò trong nhà bạn là chuyện khác: không qua kiểm soát nào, sống cạnh cống và rác, nên không ai khuyên bắt gián nhà để ăn.

Một tổng quan về dị ứng thực phẩm từ côn trùng ước tính khoảng 2 tỉ người trên thế giới có ăn côn trùng, chủ yếu ở châu Á, Mỹ Latinh và châu Phi. Con số đó nói về dế, nhộng, châu chấu, sâu được nuôi hoặc bắt ở nơi sạch. Nó không nói về con gián nhặt dưới gầm tủ bếp.

Gián nuôi làm dược liệu, thức ăn vật nuôi khác gián nhà ở đâu?

Khác từ chỗ sống tới thức ăn. Gián nuôi ở trong chuồng riêng, ăn thức ăn do người cho, được sấy khô rồi mới chế biến. Gián nhà sống trong cống, hố ga, gầm tủ bếp, ăn rác và dầu mỡ, và không ai biết con gián đó vừa bò qua đâu hay vừa dính thuốc gì.

Một nghiên cứu năm 2018 của Đại học Tứ Xuyên, lưu trên PubMed Central, ghi gián Mỹ dùng làm thuốc lấy từ cơ sở nhân nuôi đạt chuẩn GAP ở Tứ Xuyên, được sấy khô, nghiền bột rồi chiết cồn. Dịch chiết này là thành phần chính của một bài thuốc cổ truyền Trung Quốc dùng cho vết bỏng, vết thương, vết loét, không phải món ăn.

Báo cáo côn trùng ăn được năm 2013 của FAO ghi ở vùng ôn đới có công ty nuôi gián Dubia làm thức ăn cho thú cưng, và một thử nghiệm ở Cộng hoà Dân chủ Congo dùng bột gián thay bột thịt trong thức ăn gà. Không tài liệu nào trong số đó khuyên lấy gián trong nhà, trong cống làm thức ăn cho người.

Lỡ ăn phải gián nhà thì có sao không?

Phần lớn trường hợp nuốt nhầm một con gián hay một mẩu gián không gây chuyện nặng. Rủi ro chính là ngộ độc thực phẩm do vi khuẩn gián mang theo, dị ứng ở người vốn dị ứng tôm cua, và chút thuốc diệt côn trùng dính trên thân nếu gián vừa bò qua chỗ đã xử lý.

Người lớn khoẻ mạnh thường chỉ cần súc miệng, bỏ phần thức ăn còn lại và theo dõi trong vài ngày. Trẻ nhỏ, người già, người đang bệnh và phụ nữ mang thai nên hỏi bác sĩ sớm hơn, vì tiêu chảy làm các nhóm này mất nước nhanh. Bài viết chỉ là kiến thức chung, không thay lời khuyên của nhân viên y tế.

Gián nhà mang theo những vi khuẩn nào?

Gián nhà mang vi khuẩn đường ruột trên chân, vỏ và trong ruột. Một tổng quan năm 2020 của Đại học Ghana gom 12 nghiên cứu quan sát ở nhiều nước và ghi nhận khoảng một phần tư vi sinh vật phân lập từ gián là mầm bệnh truyền qua thực phẩm, như E. coli, Salmonella, Shigella.

Ở Thượng Hải, một nhóm nghiên cứu đặt 360 bẫy trong khu chế biến và bán thực phẩm rồi xét nghiệm 128 mẫu gián: 28,1% mẫu mang ít nhất một mầm bệnh đường ruột. Nhiều nhất là sapovirus, kế đến E. coli sinh độc tố và ký sinh trùng Cryptosporidium. Tài liệu của Đại học Florida ghi đã phân lập ít nhất 22 loài vi khuẩn, virus, nấm, đơn bào gây bệnh cho người cùng 5 loài giun sán từ gián Mỹ bắt ngoài thực địa. Gián làm bẩn thức ăn và gây dị ứng theo những đường nào có ở bài gián truyền bệnh gì và gây dị ứng thế nào.

Gián Mỹ dài khoảng 4 cm hay đi lên từ cống và hố ga. Gián Đức dài 10–15 mm thì sống sát bếp, tủ chén. Cả hai bò qua chỗ bẩn rồi bò lên mặt bàn, nên con gián rơi vào nồi canh mang theo đúng những thứ nó vừa đi qua.

Gián vừa dính thuốc diệt côn trùng thì ăn phải có nguy hiểm hơn không?

Lượng thuốc dính trên một con gián rất nhỏ so với một điểm gel hay một lớp phun, nên nuốt nhầm con gián vừa trúng thuốc hiếm khi gây ngộ độc thuốc. Đáng lo hơn là trẻ nhỏ hay vật nuôi tự nhặt, tự liếm điểm gel, hạt bả hoặc thuốc bột đặt không đúng chỗ.

Gel công ty dùng là loại có trong danh mục Bộ Y tế cho phép, bơm từng chấm nhỏ vào khe bản lề, khe chân tủ, chỗ tay trẻ không với tới. Thuốc bột chỉ rắc vào chân bàn rỗng, khe kín. Bả hạt nằm trong hộp. Phun tồn lưu làm ở chân tường, khe nứt, cống, chỗ ẩm tối: gián bò qua lớp thuốc chết từ từ và mang thuốc về ổ, nên vài ngày sau xử lý có thể thấy gián lờ đờ bò ra chỗ sáng. Mốc thời gian cụ thể theo từng dạng thuốc có ở bài gián dính thuốc bao lâu thì chết. Con lờ đờ như vậy dễ bị chó mèo, gà vồ; nhà nuôi thú nên đọc chó, mèo, gà ăn phải gián có sao không.

Nếu nghi trẻ đã ăn phải gel, bả hay bột, đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất và mang theo vỏ hoặc nhãn thuốc để bác sĩ biết hoạt chất. Đừng tự gây nôn khi chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế.

Người dị ứng tôm cua ăn phải gián có sao không?

Người dị ứng tôm, cua hay mạt bụi nhà cần cẩn thận hơn. Gián có tropomyosin và arginine kinase, hai loại protein giống protein gây dị ứng ở giáp xác. Tổng quan năm 2018 của Trung tâm Y khoa Đại học Utrecht ghi nhận phản ứng chéo này ở người dị ứng tôm và mạt bụi nhà.

Cũng tổng quan đó ghi nấu chín và tiêu hoá không làm mất khả năng gây dị ứng của protein côn trùng, nên gián chiên giòn vẫn có thể gây phản ứng. Ngứa họng, nổi mẩn, sưng môi sau khi ăn là lúc cần đi khám. Khó thở, choáng váng thì gọi cấp cứu, đừng chờ.

Người Trung Quốc, Thái Lan hay Việt Nam có ăn gián không?

Ít hơn lời đồn. Theo FAO, côn trùng được ăn nhiều nhất thế giới là bọ cánh cứng chiếm 31%, sâu bướm 18%, nhóm ong và kiến 14%, châu chấu và dế 13%; gián không thuộc nhóm nào kể trên. Ở Thái Lan và Việt Nam, món côn trùng quen là dế, nhộng tằm, châu chấu.

Côn trùng làm món ăn ở đâu cũng là loài nuôi riêng, rửa sạch và nấu chín kỹ. Không nền ẩm thực nào lấy gián trong bếp, trong cống lên làm thức ăn. Câu trả lời cho gián nhà vẫn giữ nguyên: không ăn, và bỏ phần đồ ăn đã có gián rơi vào. Đồ nào gián chỉ bò qua thì xử lý theo bài gián bò qua mặt bàn, thực phẩm còn dùng được không.

Làm sao để gián không rơi vào đồ ăn trong nhà?

Giữ gián ở mức thấp thì khả năng gián rơi vào nồi, bò lên chén đũa cũng giảm theo. Đậy kín đồ ăn, không để chén bát bẩn qua đêm, lau khô bồn rửa, bịt khe quanh ống nước. Gián Đức chỉ cần một khe 1,6 mm là đủ chỗ trú, nên bịt khe quan trọng như đặt thuốc.

1. Đựng đồ ăn trong hộp có nắp, kể cả gạo, bánh, đường.
2. Rửa chén trước khi đi ngủ, lau khô bồn rửa và mặt bếp.
3. Đổ rác mỗi tối, dùng thùng có nắp.
4. Bịt khe quanh ống nước, đậy phễu thoát sàn.
5. Soi gầm tủ, khe bản lề bằng đèn pin để biết ổ nằm ở đâu.

Khi gián đã có ổ trong tủ bếp, kỹ thuật viên kết hợp gel, thuốc bột, bả hạt và phun tồn lưu theo từng chỗ, như mô tả ở trang diệt ổ gián trong tủ bếp đựng đồ ăn. Lượt đầu thường làm đàn giảm rõ, nhưng gián từ nhà bên, từ cống vẫn có thể vào lại. Nhà hay có gián nên dùng gói kiểm soát côn trùng định kỳ mỗi tháng để kỹ thuật viên kiểm lại và bổ sung thuốc 1 lần mỗi tháng.

Muốn biết gián trong nhà mình là loài nào, xem bốn loài gián hay gặp trong nhà. Các bài giải thích sâu hơn về sinh học của gián nằm ở mục chuyên sâu về gián.